Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan Namangan davlat pedagogika instituti Maktabgacha ta'lim kafedrasi tomonidan 2026-yil 25-sentyabr kuni “Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar” mavzusida respublika konferensiya o'tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Выпуски
86+ Статьи
91+ Участники
Oʻzbekcha

KOGNITIV AUTSORSING SHAROITIDA TALABALARNING MUSTAQIL FIKRLASHINI RIVOJLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI

Дата публикации
28.09.2026
Журнал
Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar
Выпуск
Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar
Страницы
293-298
DOI
10.5281/zenodo.23254614

Авторы

Аннотация

Maqolada kognitiv autsorsing sharoitida talabalarning mustaqil fikrlashini rivojlantirishning nazariy-metodologik asoslari tahlil qilinadi. Kognitiv autsorsing tashqi vositalardan foydalanish orqali aqliy yuklamaning bir qismini tashqi muhitga ko‘chirish jarayoni sifatida izohlanib, uning raqamli ta’lim va generativ sun’iy intellekt sharoitidagi pedagogik mazmuni aniqlashtiriladi. Mustaqil fikrlashning subyektlilik, tahliliy-baholash, argumentativ, metakognitiv va refleksiv jihatlari kognitiv autsorsing bilan o‘zaro aloqada yoritiladi. Tadqiqot natijasida strategik kognitiv autsorsing va fikrlashni almashtiruvchi autsorsing farqlanib, talabaning intellektual mustaqilligini saqlashga xizmat qiluvchi metodologik tamoyillar hamda pedagogik yo‘nalishlar taklif etiladi.

Ключевые слова

generativ sun’iy intellekt kognitiv autsorsing kognitiv mustaqillik learner agency metakognitsiya mustaqil fikrlash refleksiya tanqidiy fikrlash

Версии на других языках

Русский

ТЕОРЕТИКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ РАЗВИТИЯ САМОСТОЯТЕЛЬНОГО МЫШЛЕНИЯ СТУДЕНТОВ В УСЛОВИЯХ КОГНИТИВНОГО АУТСОРСИНГА

В статье анализируются теоретико-методологические основы развития самостоятельного мышления студентов в условиях когнитивного аутсорсинга. Когнитивный аутсорсинг рассматривается как перенос части умственной нагрузки на внешние средства, а его педагогическое содержание раскрывается применительно к цифровой образовательной среде и генеративному искусственному интеллекту. Обосновывается взаимосвязь субъектности, аналитико-оценочного, аргументативного, метакогнитивного и рефлексивного компонентов самостоятельного мышления с использованием внешних интеллектуальных ресурсов. Разграничиваются стратегический и замещающий типы когнитивного аутсорсинга, предлагаются методологические принципы сохранения интеллектуальной самостоятельности студентов.
генеративный искусственный интеллект когнитивный аутсорсинг критическое мышление метакогниция рефлексия самостоятельное мышление субъектность
English

THEORETICAL AND METHODOLOGICAL FOUNDATIONS FOR DEVELOPING STUDENTS’ INDEPENDENT THINKING UNDER CONDITIONS OF COGNITIVE OFFLOADING

The article analyses the theoretical and methodological foundations for developing students’ independent thinking under conditions of cognitive offloading. Cognitive offloading is interpreted as shifting part of mental processing to external tools, with particular attention to digital learning environments and generative artificial intelligence. The relationship between cognitive offloading and the agentic, analytical-evaluative, argumentative, metacognitive and reflective dimensions of independent thinking is examined. The paper distinguishes strategic cognitive offloading from substitutional offloading and proposes methodological principles and pedagogical directions aimed at preserving students’ intellectual autonomy while benefiting from external cognitive resources.
cognitive autonomy cognitive offloading critical thinking generative artificial intelligence independent thinking learner agency metacognition reflection

Список литературы

1. Clark A., Chalmers D. The Extended Mind // Analysis. – 1998.
2. Sparrow B., Liu J., Wegner D. M. Google effects on memory: Cognitive consequences of having information at our fingertips // Science. – 2011. – Vol. 333, No. 6043. – P. 776–778.
3. Risko E. F., Gilbert S. J. Cognitive Offloading // Trends in Cognitive Sciences. – 2016. – Vol. 20, No. 9. – P. 676–688. – DOI: 10.1016/j.tics.2016.07.002.
4. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023.
5. UNESCO. AI Competency Framework for Students. – Paris: UNESCO, 2024.
6. Chen S., Cheung A. C. K. Effect of generative artificial intelligence on university students learning outcomes: A systematic review and meta-analysis // Educational Research Review. – 2025.
7. Zhao Y., Yue Y., Sun Z., Jiang Q., Li G. Does Generative Artificial Intelligence Improve Students’ Higher-Order Thinking? A Meta-Analysis Based on 29 Experiments and Quasi-Experiments // Journal of Intelligence. – 2025.
8. Wang G., Wang W., Yang D., Ren J. Generative AI, Cognitive Offloading, and Learner Agency in Higher Education: A Scoping Review // Behavioral Sciences. – 2026.