Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Выпуски
190+ Статьи
187+ Участники
English

TYPOLOGICAL PROFILES OF TEACHER PERSONALITY: A FRAMEWORK FOR REFLECTIVE PROFESSIONAL PRACTICE

Дата публикации
25.08.2026
Журнал
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Выпуск
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Страницы
227-231
DOI
10.5281/zenodo.21904393

Авторы

Аннотация

This article proposes a framework for understanding typological characteristics of a modern school teacher's personality as a basis for reflective professional practice, and explains why a typological perspective remains practically important for contemporary education. The study interprets "teacher personality typology" as an integrative description of relatively stable traits, motivational orientations, emotional-regulatory patterns, and communication styles that influence pedagogical decisions, classroom climate, and professional resilience. Drawing on widely used personality frameworks (trait approaches, temperament concepts, and socio-cognitive perspectives), the paper proposes a structured view of typological profiles relevant to school practice: learner-centered facilitator, structured organizer, emotionally responsive mentor, reflective analyst, and innovation-oriented change agent. Rather than serving as a diagnostic or classificatory instrument, the typology is deliberately framed as a reflective tool: it offers teachers a structured language for examining their own dominant patterns, strengths, and risk zones. The article argues that typological differences are not "good or bad" in themselves; their educational value depends on professional competencies, ethical standards, and the match between teacher style, student needs, and school context. Practical implications for teacher education and professional development include structured self-reflection and guided self-assessment, individualized training trajectories, communication skills, self-regulation strategies, and the prevention of professional burnout. The paper concludes that cultivating reflective professional practice through typological self-awareness can support evidence-informed mentoring and align teaching styles with contemporary competency-based and inclusive education goals, while maintaining respect for individual differences

Ключевые слова

Big Five burnout prevention classroom climate communication style personality traits professional identity reflective practice self-regulation teacher education teacher effectiveness teacher personality temperament typology

Версии на других языках

Oʻzbekcha
Ushbu maqola zamonaviy maktab o'qituvchisi shaxsining tipologik xususiyatlarini refleksiv professional amaliyot uchun asos sifatida tushunish uchun asos taklif qiladi va tipologik nuqtai nazar zamonaviy ta'lim uchun nima uchun amaliy jihatdan muhim bo'lib qolishini tushuntiradi. Tadqiqotda "o'qituvchi shaxsi tipologiyasi" pedagogik qarorlarga, sinf muhitiga va professional barqarorlikka ta'sir qiluvchi nisbatan barqaror xususiyatlar, motivatsion yo'nalishlar, hissiy-tartibga solish naqshlari va muloqot uslublarining integrativ tavsifi sifatida talqin qilinadi. Keng qo'llaniladigan shaxsiyat doiralariga (xususiyat yondashuvlari, temperament tushunchalari va ijtimoiy-kognitiv nuqtai nazarlar) tayanib, maqola maktab amaliyotiga tegishli tipologik profillarning strukturaviy ko'rinishini taklif qiladi: o'quvchiga yo'naltirilgan fasilitator, strukturaviy tashkilotchi, hissiy jihatdan sezgir ustoz, refleksiv tahlilchi va innovatsiyaga yo'naltirilgan o'zgarish agenti. Tipologiya diagnostika yoki tasniflash vositasi sifatida xizmat qilish o'rniga, ataylab aks ettiruvchi vosita sifatida shakllantirilgan: u o'qituvchilarga o'zlarining dominant naqshlari, kuchli tomonlari va xavf zonalarini o'rganish uchun strukturaviy tilni taklif qiladi. Maqolada tipologik farqlarning o'zi "yaxshi yoki yomon" emasligi ta'kidlangan; ularning ta'lim qiymati professional kompetentsiyalarga, axloqiy standartlarga va o'qituvchi uslubi, o'quvchilar ehtiyojlari va maktab konteksti o'rtasidagi moslikka bog'liq. O'qituvchilarni tayyorlash va kasbiy rivojlanishi uchun amaliy oqibatlarga tizimli o'zini o'zi tahlil qilish va boshqariladigan o'zini o'zi baholash, individual o'qitish yo'nalishlari, muloqot qobiliyatlari, o'zini o'zi boshqarish strategiyalari va professional charchoqning oldini olish kiradi. Maqolada tipologik o'zini o'zi anglash orqali refleksiv professional amaliyotni rivojlantirish dalillarga asoslangan ustozlikni qo'llab-quvvatlashi va o'qitish uslublarini zamonaviy kompetensiyaga asoslangan va inklyuziv ta'lim maqsadlariga moslashtirishi, shu bilan birga individual farqlarga hurmatni saqlab qolishi mumkinligi haqida xulosa qilinadi
Katta beshlik charchoqning oldini olish muloqot uslubi o'qituvchi samaradorligi o'qituvchi shaxsiyati o'qituvchilarni o'qitish o'zini o'zi boshqarish professional o'ziga xoslik refleksiv amaliyot shaxsiy xususiyatlar sinf muhiti temperament tipologiya
Русский
В данной статье предлагается концептуальная основа для понимания типологических характеристик личности современного школьного учителя как основы для рефлексивной профессиональной практики, а также объясняется, почему типологическая перспектива остается практически важной для современного образования. В исследовании «типология личности учителя» интерпретируется как интегративное описание относительно стабильных черт, мотивационных ориентаций, моделей эмоциональной регуляции и стилей общения, которые влияют на педагогические решения, атмосферу в классе и профессиональную устойчивость. Опираясь на широко используемые концепции личности (подходы, основанные на чертах характера, концепции темперамента и социально-когнитивные перспективы), в статье предлагается структурированное представление типологических профилей, актуальных для школьной практики: ориентированный на ученика фасилитатор, структурированный организатор, эмоционально отзывчивый наставник, рефлексивный аналитик и агент изменений, ориентированный на инновации. Вместо того чтобы служить диагностическим или классификационным инструментом, типология намеренно рассматривается как инструмент рефлексии: она предлагает учителям структурированный язык для изучения собственных доминирующих моделей, сильных сторон и зон риска. В статье утверждается, что типологические различия сами по себе не являются «хорошими или плохими»; их образовательная ценность зависит от профессиональных компетенций, этических стандартов и соответствия стиля преподавания, потребностей учащихся и школьного контекста. Практические последствия для педагогического образования и профессионального развития включают структурированную саморефлексию и управляемую самооценку, индивидуальные траектории обучения, навыки общения, стратегии саморегуляции и профилактику профессионального выгорания. В заключение статьи говорится, что развитие рефлексивной профессиональной практики посредством типологического самосознания может способствовать наставничеству, основанному на фактических данных, и согласовывать стили преподавания с современными целями компетентностного и инклюзивного образования, сохраняя при этом уважение к индивидуальным различиям
Большая пятерка атмосфера в классе личность учителя педагогическое образование профессиональная идентичность профилактика выгорания рефлексивная практика стиль общения; саморегуляция темперамент типология черты личности эффективность учителя

Список литературы

1. Allport G. W. Personality: A Psychological Interpretation. – New York: Holt, 1937.
2. Cattell R. B. Personality and Motivation: Structure and Measurement. – Yonkers-on-Hudson, NY: World Book, 1957.
3. Eysenck H. J. The Biological Basis of Personality. – Springfield, IL: Charles C Thomas, 1967.
4. Costa P. T., McCrae R. R. Revised NEO Personality Inventory (NEO PI-R) and NEO Five-Factor Inventory (NEO-FFI) Professional Manual. – Odessa, FL: Psychological Assessment Resources, 1992.
5. John O. P., Srivastava S. The Big-Five trait taxonomy: History, measurement, and theoretical perspectives. – In: Pervin L. A., John O. P. (Eds.). Handbook of Personality: Theory and Research (2nd ed.). – New York: Guilford Press, 1999.
6. Bandura A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. – New York: W. H. Freeman, 1997.
7. Deci E. L., Ryan R. M. The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. – Psychological Inquiry, 2000.
8. Rogers C. R. On Becoming a Person: A Therapist’s View of Psychotherapy. – Boston: Houghton Mifflin, 1961.
9. Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
10. Shulman L. S. Those who understand: Knowledge growth in teaching. – Educational Researcher, 1986.
11. Hattie J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. – London/New York: Routledge, 2009.
12. Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 2008.
13. Avloniy A. Turkiy guliston yoxud axloq. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.