Oʻzbekcha
SHO‘RLANGAN TUPROQLARDA RIZOBAKTERIYALARNING O‘RNI VA ULARNING QISHLOQ XO‘JALIGIDAGI BIOTEXNOLOGIK AHAMIYATI
Дата публикации
25.06.2026
Выпуск
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Аннотация
Tuproq sho‘rlanishi dunyo qishloq xo‘jaligida hosildorlikning pasayishiga olib keluvchi asosiy ekologik muammolardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, sug‘oriladigan hududlarda ikkilamchi sho‘rlanish jarayonlarining kuchayishi agroekotizimlarning biologik faolligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. So‘nggi yillarda o‘simlik o‘sishini rag‘batlantiruvchi rizobakteriyalar (PGPR) sho‘rlanish stressini kamaytiruvchi ekologik xavfsiz biologik agent sifatida keng o‘rganilmoqda. Mazkur tahliliy maqolada sho‘rlangan tuproqlarda rizobakteriyalarning biologik roli, ularning o‘simliklarga ta’sir mexanizmlari, sho‘rlanishga qarshi fiziologik moslanishlari hamda qishloq xo‘jaligidagi amaliy ahamiyati xalqaro Scopus bazasidagi ilmiy maqolalar va mahalliy ilmiy manbalar asosida tahlil qilindi. Tadqiqotlar natijasida Halotolerant rizobakteriyalar o‘simliklarda fitogormonlar sintezini kuchaytirishi, antioksidant tizimni faollashtirishi, azot fiksatsiyasi va fosfor mobilizatsiyasini yaxshilashi aniqlangan. Shuningdek, bioo‘g‘it sifatida qo‘llanilgan PGPR preparatlarining sho‘rlangan tuproqlarda hosildorlikni oshirishdagi istiqbollari yoritilgan
Ключевые слова
biotexnologiya
sho‘rlanish
rizobakteriyalar
PGPR
halotolerant bakteriyalar
bioo‘g‘it
tuproq mikrobiologiyasi
Русский
РОЛЬ РИЗОБАКТЕРИЙ В ЗАСОЛЕННЫХ ПОЧВАХ И ИХ БИОТЕХНОЛОГИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ В СЕЛЬСКОМ ХОЗЯЙСТВЕ
Засоление почв является одной из основных экологических проблем, приводящих к снижению урожайности сельскохозяйственных культур во всем мире. В последние годы ризобактерии, стимулирующие рост растений (PGPR), рассматриваются как экологически безопасный биологический агент для снижения солевого стресса. В данной обзорной статье проанализированы биологическая роль ризобактерий в засоленных почвах, механизмы их воздействия на растения и биотехнологическое значение в сельском хозяйстве на основе международных научных публикаций, индексируемых в Scopus, а также местных научных источников
засоление
ризобактерии
PGPR
галоустойчивые бактерии
биоудобрения
English
THE ROLE OF RHIZOBACTERIA IN SALINE SOILS AND THEIR BIOTECHNOLOGICAL IMPORTANCE IN AGRICULTURE
Soil salinity is one of the major environmental factors limiting agricultural productivity worldwide. In recent years, plant growth-promoting rhizobacteria (PGPR) have gained considerable attention as eco-friendly biological agents capable of mitigating salt stress in plants. This review article analyzes the role of rhizobacteria in saline soils, their physiological and biochemical mechanisms, and their biotechnological importance in agriculture based on Scopus-indexed international publications and regional scientific studies
biotechnology
salinity
rhizobacteria
PGPR
halotolerant bacteria
biofertilizers
1. Paul D., Lade H. Plant-growth-promoting rhizobacteria to improve crop growth in saline soils: A review // Agronomy for Sustainable Development. – 2014. – Vol. 34. – P. 737–752.
2. Egamberdieva D. et al. Salt-Tolerant Plant Growth Promoting Rhizobacteria for Enhancing Crop Productivity of Saline Soils // Frontiers in Microbiology. – 2019. – Vol. 10. – P. 2791.
3. Ilangumaran G., Smith D. Plant growth promoting rhizobacteria in amelioration of salinity stress: A systems biology perspective // Journal of Advanced Research. – 2021. – Vol. 29. – P. 1–14.
4. Ha-Tran D.M. et al. Roles of Plant Growth-Promoting Rhizobacteria in Stimulating Salinity Stress Defense in Plants // International Journal of Molecular Sciences. – 2021. – Vol. 22. – №6. – P. 3154.
5. Kumar A. et al. Plant Growth Promoting Bacteria: Biological Tools for the Mitigation of Salinity Stress in Plants // Frontiers in Microbiology. – 2020. – Vol. 11. – P. 1216.
6. Nadeem S.M. et al. Plant growth-promoting rhizobacteria: Salt stress alleviators to improve crop productivity for sustainable agriculture development // Frontiers in Plant Science. – 2022. – Vol. 13.
7. Chandran H. et al. Halotolerant plant growth-promoting rhizobacteria improve soil fertility and plant salinity tolerance for sustainable agriculture // Plant Stress. – 2024. – Vol. 11.
8. Mirzayev U.B., Quldasheva M.I. Shahrixonsoy ta’sir zonasi o‘tloqi saz tuproqlarining antropogen omil ta’siridagi evolyutsiyasi // FarDU Ilmiy xabarlari. – 2025. – №4. – B. 110–114.
9. Isaqov V.Y., Mirzayev U.B. Arziq-sho‘xli o‘tloqi saz tuproqlarni sug‘orish ta’siridagi dinamikasi // FarDU Ilmiy xabarlari. – 2018. – №6. – B. 47–51.
10. Abakumov E., Yuldashev G‘., Mirzayev U.B. et al. The Current State of Irrigated Soils in the Central Fergana Desert under the Effect of Anthropogenic Factors // Geosciences. – 2023. – Vol. 13. – №3. – P. 90.