Oʻzbekcha
O‘ZBEK TILIDA YANGI SO‘ZLARNING PAYDO BO‘LISH SABABLARI
Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Аннотация
Ushbu maqolaning maqsadi o‘zbek tilida yangi so‘zlarning shakllanishiga ta’sir etuvchi lingvistik va ekstralingvistik omillarni aniqlash hamda ularning o‘zaro bog‘liqligini ilmiy jihatdan yoritishdan iborat. Tadqiqotda yangi leksik birliklarning yuzaga kelishida jamiyat taraqqiyoti, zamonaviy ehtiyojlar va tilning ichki imkoniyatlari o‘rtasidagi munosabat tahlil qilinadi. Shuningdek, yangi tushuncha va uni ifodalovchi til birligining shakllanish jarayoni izohlanadi. Maqolada o‘zbek leksikasining yangilanish mexanizmlari va zamonaviy til taraqqiyotidagi o‘rni ochib beriladi.
Ключевые слова
leksika
lingvistik omil
o‘zbek tili
so‘z yasalishi
til taraqqiyoti
yangi so‘zlar
yangi leksik birliklar
ekstralingvistik omil
leksik yangilanish
zamonaviy leksika
Русский
Цель данной статьи заключается в выявлении лингвистических и экстралингвистических факторов, влияющих на формирование новых слов в узбекском языке, а также в научном освещении их взаимосвязи. В исследовании анализируется взаимосвязь между развитием общества, современными потребностями и внутренними возможностями языка в процессе возникновения новых лексических единиц. Также объясняется процесс формирования нового понятия и языковой единицы, выражающей это понятие. В статье раскрываются механизмы обновления узбекской лексики и их роль в развитии современного языка.
лексика
лингвистический фактор
новые слова
развитие языка
словообразование
узбекский язык
новые лексические единицы
экстралингвистический фактор
лексическое обновление
современная лексика
English
The purpose of this article is to identify the linguistic and extralinguistic factors influencing the formation of new words in the Uzbek language and to provide a scientific analysis of their interrelationship. The study examines the relationship between social development, modern needs, and the internal potential of the language in the emergence of new lexical units. It also explains the process of forming a new concept and the linguistic unit that expresses it. The article highlights the mechanisms of lexical renewal in Uzbek and their role in the development of the modern language
Uzbek language
language development
linguistic factor
new words
vocabulary
word formation
new lexical units
extralinguistic factor
lexical renewal
modern vocabulary
1. Jamolxonov H. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Talqin, 2005.
2. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1989.
3. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. – Toshkent: Universitet, 2006.
4. Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
5. Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek tili. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2018.
6. Abduazizov A. O‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.
7. Mahmudov N. Til. – Toshkent: Yozuvchi, 1998.
8. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.
9. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. Tahrir hay’ati: A. Madvaliyev va boshqalar. – Toshkent: 10.O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.
11. O‘zbek tilining imlo lug‘ati. Tuzuvchilar: Sh. Rahmatullayev, A. Hojiyev. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
12. O‘zbek tilining yangi so‘zlar va yangi ma’nolar lug‘ati. – Toshkent: Akademnashr.
13. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.
14. Tursunov U., Muxtorov J., Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992.
15. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Til taraqqiyoti – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2022.
