O‘ZBEK TILIDA YANGI SO‘ZLARNING PAYDO BO‘LISH SABABLARI

Abdugʻofirova Zilolaxon Ziyoxiddin qizi

doi:10.5281/zenodo.23831910

14.10.2026

Oʻzbekcha

O‘ZBEK TILIDA YANGI SO‘ZLARNING PAYDO BO‘LISH SABABLARI

Published

14.10.2026

Journal

Filologiyaning dolzarb masalalari

Issue

“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani

Pages

704-707

DOI

10.5281/zenodo.23831910

Authors

Abdugʻofirova Zilolaxon Ziyoxiddin qizi

Abstract

Ushbu maqolaning maqsadi o‘zbek tilida yangi so‘zlarning shakllanishiga ta’sir etuvchi lingvistik va ekstralingvistik omillarni aniqlash hamda ularning o‘zaro bog‘liqligini ilmiy jihatdan yoritishdan iborat. Tadqiqotda yangi leksik birliklarning yuzaga kelishida jamiyat taraqqiyoti, zamonaviy ehtiyojlar va tilning ichki imkoniyatlari o‘rtasidagi munosabat tahlil qilinadi. Shuningdek, yangi tushuncha va uni ifodalovchi til birligining shakllanish jarayoni izohlanadi. Maqolada o‘zbek leksikasining yangilanish mexanizmlari va zamonaviy til taraqqiyotidagi o‘rni ochib beriladi.

Keywords

leksika lingvistik omil o‘zbek tili so‘z yasalishi til taraqqiyoti yangi so‘zlar yangi leksik birliklar ekstralingvistik omil leksik yangilanish zamonaviy leksika

Other language versions

Русский

Цель данной статьи заключается в выявлении лингвистических и экстралингвистических факторов, влияющих на формирование новых слов в узбекском языке, а также в научном освещении их взаимосвязи. В исследовании анализируется взаимосвязь между развитием общества, современными потребностями и внутренними возможностями языка в процессе возникновения новых лексических единиц. Также объясняется процесс формирования нового понятия и языковой единицы, выражающей это понятие. В статье раскрываются механизмы обновления узбекской лексики и их роль в развитии современного языка.

лексика лингвистический фактор новые слова развитие языка словообразование узбекский язык новые лексические единицы экстралингвистический фактор лексическое обновление современная лексика

English

The purpose of this article is to identify the linguistic and extralinguistic factors influencing the formation of new words in the Uzbek language and to provide a scientific analysis of their interrelationship. The study examines the relationship between social development, modern needs, and the internal potential of the language in the emergence of new lexical units. It also explains the process of forming a new concept and the linguistic unit that expresses it. The article highlights the mechanisms of lexical renewal in Uzbek and their role in the development of the modern language

Uzbek language language development linguistic factor new words vocabulary word formation new lexical units extralinguistic factor lexical renewal modern vocabulary

References

1. Jamolxonov H. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Talqin, 2005.

2. Hojiyev A. O‘zbek tili so‘z yasalishi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1989.

3. Rahmatullayev Sh. Hozirgi adabiy o‘zbek tili. – Toshkent: Universitet, 2006.

4. Ne’matov H., Rasulov R. O‘zbek tili sistem leksikologiyasi asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.

5. Mengliyev B. Hozirgi o‘zbek tili. – Toshkent: Tafakkur bo‘stoni, 2018.

6. Abduazizov A. O‘zbek tili fonologiyasi va morfonologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1992.

7. Mahmudov N. Til. – Toshkent: Yozuvchi, 1998.

8. Sayfullayeva R., Mengliyev B., Boqiyeva G., Qurbonova M., Yunusova Z., Abuzalova M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.

9. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. Tahrir hay’ati: A. Madvaliyev va boshqalar. – Toshkent: 10.O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2006–2008.

11. O‘zbek tilining imlo lug‘ati. Tuzuvchilar: Sh. Rahmatullayev, A. Hojiyev. – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.

12. O‘zbek tilining yangi so‘zlar va yangi ma’nolar lug‘ati. – Toshkent: Akademnashr.

13. Hojiyev A. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi, 2002.

14. Tursunov U., Muxtorov J., Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. – Toshkent: O‘zbekiston, 1992.

15. O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi O‘zbek tili, adabiyoti va folklori instituti. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Til taraqqiyoti – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 2022.

View PDF