Oʻzbekcha
O’QUVCHILARNING EKOLOGIK TAFAKKURNI SHAKLLANTIRISHGA OID YONDASHUVLAR
Дата публикации
29.10.2026
Журнал
Республиканская научно-практическая конференция на тему «Цифровая и педагогическая трансформация и исследовательские модели современного образования»
Выпуск
Республиканская научно-практическая конференция на тему «Цифровая и педагогическая трансформация и исследовательские модели современного образования»
Аннотация
Ushbu maqolada tafakkurning ijtimoiy turlari, xususan, ekologik tafakkur xususida so‘z yuritiladi. Ekologik tafakkurning shakllanish xususiyatlari va uning rivojlanish tarixi ko‘rib chiqilgan. Unda ekologik tafakkur shakllanishi natijasida yuzaga keladigan shaxsiy fazilatlarni tavsiflangan, ekologik tafakkur rivojlanishining eng yuqori bosqichi hisoblangan ekotizimli tafakkur tushunchasi yoritilgan. Ekologik va ekotizimli tafakkur o‘rtasidagi farqlar tahlil qilinadi. Ekotizimli kognitiv model - maxsus harakat dasturini ishlab chiqish bo‘yicha tavsiyalar berilib, Xorijiy va mahalliy nashrlarda “ekologik tafakkur”, “ekotizimli tafakkur”, “ekotizim”, “ijtimoiy-ekologik tizim” atamalarining qo‘llanilishi tahlil qilindi. Ilmiy maqolalarda eng ko‘p qo‘llaniladigan atamalar tahlil qilindi. Atrof-muhitga oid tafakkur bilan bog‘liq tushunchalar tizimini qo‘llashda olimlar yondashuvlarining o‘zaro mos kelmasligi muammosi qayd etiladi.
Ключевые слова
ekologik tafakkur
ekotizim.
ekotizimli tafakkur
ekotizimning kognitiv modeli
English
This article examines social types of thinking, with particular emphasis on ecological thinking. It explores the characteristics of the formation of ecological thinking and the history of its development. The personal qualities that emerge as a result of developing ecological thinking are described, and the concept of ecosystem thinking, considered the highest stage in the development of ecological thinking, is explained. The differences between ecological thinking and ecosystem thinking are analyzed. Recommendations are provided for developing a specific action program based on an ecosystem cognitive model. The use of the terms “ecological thinking,” “ecosystem thinking,” “ecosystem,” and “social-ecological system” in international and domestic publications is examined. The terms most frequently used in scientific articles are analyzed. The article highlights the problem of inconsistencies among scholars’ approaches to applying a system of concepts related to environmental thinking.
ecological thinking
ecosystem cognitive model
ecosystem thinking
ecosystem.
1. Баратов П. Табиатни муҳофаза қилиш. Т., “Ўқитувчи”, 1991. - 254 б.
2. Константинов В.М. Экологические основы природопользования. /В.М. Константинов, Ю.Б. Челидзе. – М.: Академия, 2001. – 208 C.
3. Мустафоев С, Ортиқов С, Сувонов Р. Умумий экология. Т., 2006.
4. Полищук О.Н. Основы экологии и природопользования: учебное пособие. / О.Н. Полищук. - СПб.: Проспект Науки, 2011. – 144 C.
5. P.S.Sultonov.Эkologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish asoslari. “MU SIQA” nashriyoti. 2007, -240 b.
6.I.Uluhanov., Sh.Mamadboyev. Аҳоли ва ҳудудларни ҳимоялашнинг айрим масалаларига доир. O‘zR FVV axborotnomasi. “Hayotiy faoliyat xavfsizligini ta’minlashda innovatsion yondashuv, ilmiy ishlanmalar va zamonaviy texnologiyalar’. II Rezpublika yosh olimlar ilmiy-amaliy anjuman materiallari. Тошкент. 2020. 13-14 март. 281-285 бет.
7.Ibrokhim Ulukhanov, Madina Karimova, Guljaxon Erkinjonova, Fazliddin Jumaniyazov, Khudaybergan Khudayberganov, Jushkinbek Yuldoshev, Halim Murodov. Challenges and solutions in virtual laboratory work for environmental engineering. Procedia Environmental Science, Engineering and Management 12 (2025) (3) 717-724. Istanbul, Turkey. http://www.procedia-esem.eu/
8.И.Улуханов., Г.Хусайинова., З.Қувватова. Техник фанларни асосларини ўрганишда экологик масалалар ечими. O’zbekistonda fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar. 2021 yil. 3-son.394-398.
9.И.Улуханов. Texnologiya fanida ekologik madaniyatni rivojlantirish muammolari va bartaraf etish yo’llari. “Экономика и социум”. №12(115) 2023.
10.И.Улуханов. Texnologiya fanining ekologik ta'lim-tarbiya berishdagi o’rni. “Аniq fanlarni o‘qitishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash” xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasi materiallari. 2024 yil 22 may. Andijon. 241-248.
