Oʻzbekcha
NASRIY MATNLARNING LINGVOPRAGMATIK TADQIQI
Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Аннотация
Mazkur maqolada o‘zbek tilshunosligida zamonaviy yo‘nalishlardan biri bo‘lgan lingvopragmatikaning nazariy asoslari va uning nasriy matnlardagi namoyon bo‘lish xususiyatlari tahlil qilingan. Tilning kommunikativ-pragmatik imkoniyatlari, nutqiy akt nazariyasi, shuningdek, muallif va kitobxon o‘rtasidagi muloqot munosabatlari O‘tkir Hoshimov asarlari misolida ochib berilgan. Tadqiqotda badiiy matnning kognitiv-pragmatik, antroposentrik va lingvopoetik jihatlari ilmiy-nazariy jihatdan asoslangan bo‘lib, nasriy matnlar pragmatikasini monografik planda o‘rganishning dolzarbligi asoslab berilgan.
Ключевые слова
antinomiya
appelyativ funksiya
implikatura
kognitiv-pragmatik yondashuv
lingvopragmatika
nasriy matn
nutqiy akt
presuppozitsiya
Русский
ЛИНГВОПРАГМАТИЧЕСКОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ПРОЗАИЧЕСКИХ ТЕКСТОВ
В статье анализируются теоретические основы лингвопрагматики — одного из современных направлений в узбекском языкознании, а также особенности ее проявления в прозаических текстах. На примере произведений Ўткира Хашимова раскрыты коммуникативно-прагматические возможности языка, теория речевых актов, а также отношения общения между автором и читателем. В исследовании научно и теоретически обоснованы когнитивно-прагматические, антропоцентрические и лингвопоэтические аспекты художественного текста, а также доказана актуальность изучения прагматики прозаических текстов на монографическом уровне
антиномия
аппеллятивная функция
импликатура
когнитивно-прагматический подход
лингвопрагматика
препппозиция
прозаический текст
речевой акт
English
LINGUOPRAGMATIC STUDY OF PROSE TEXTS
This article analyzes the theoretical foundations of linguopragmatics, one of the modern directions in Uzbek linguistics, and its manifestation features in prose texts. The communicative-pragmatic potentials of language, speech act theory, and the dialogic relationship between the author and the reader are revealed through the works of Otkir Khoshimov. The study scientifically and theoretically substantiates the cognitive-pragmatic, anthropocentric, and linguopoetic aspects of literary texts, highlighting the relevance of studying the pragmatics of prose texts on a monographic level.
antinomy
appellative function
cognitive-pragmatic approach
implicature
linguopragmatics
presupposition
prose text
speech act
1. Бюллер К. Теория языка. Репрезентативная функция языка. – Москва, 1993. (Buhler K. The theory is written. Representative function language. - Moscow, 1993.)
2. Каменская О.П. Текст и коммуникация. – М., 1990. (Kamenskaya O.P. Text and communication. - M., 1990.)
3. Филиппов К.А. Лингвистика текста. Курс лекций. – Петербург, 2003. (Filippov K.A. Linguistics is a text. The course is a lecture. - Petersburg, 2003.)
4. Чернявская В.Е. Лингвистика текста: поликодовость, интертекстуальность, интердискурсивность. – М.: ЛИБРОКОМ, 2009. (Chernyavskaya V.E. Linguistics of text: polycoding, intertextuality, interdiscursivity. - M.: LIBROKOM, 2009.)
5. Гальперин И.Р. Текст как объект лингвистического исследования. М.: Наука, 1982. (Galperin I.R. Tekst kak obekt lingvisticheskogo issledovaniya. M.: Nauka, 1982.)
6. Рубайло Л.Т. Художественные средства языка. М., 1961. – С. 54. (Rubailo L.T. Khudozhestvennyye sredstva yazyka. M., 1961. - P. 54.)
7. Мамажонов А. Қўшма гап стилистикаси. – Тошкент, 1990. (Mamajonov A. Stylistics of the compound sentence. - Tashkent, 1990.)
8. Ҳакимов М., Газиева М. Прагмалингвистика асослари. – Тошкент: Poligraf Seper Servis, 2020. (Hakimov M., Gazieva M. Fundamentals of pragmalinguistics. - Tashkent: Polygraph Seper Servis, 2020.)
9. Носирова U. Poetik matnlarning pragmatik xususiyatlari. Monografiya. – Farg‘ona: “Classic”, 2020. (Nosirova U. Pragmatic features of poetic texts. Monograph. - Fergana: "Classic", 2020.)
10. Ҳошимов Ў. Daftar ҳошиясидаги битиклар. – Т.: “Sharq”, 2006. (Hoshimov O‘. Inscriptions on the border of the notebook. - T.: “Sharq”, 2006.)