Ta'lim ufqlari

Ta'lim ufqlari

ilmiy-uslubiy jurnal

ISSN Online: — DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Открытый доступ Рецензируемый
Главная Журналы Ta'lim ufqlari Joriy son
Oʻzbekcha

MAKSVELL-BOLTSMAN TAQSIMOTI ASOSIDA SAYYORA ATMOSFERALARI DISSIPATSIYASI TAHLILI

Дата публикации
25.06.2026
Журнал
Ta'lim ufqlari
Выпуск
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Страницы
50-53
DOI
10.5281/zenodo.21058791

Авторы

Аннотация

Ushbu maqolada ekzosfera zarralarining qochishi asosiy jismning massasi, radiusi, sirt harorati hamda zarralarning massasi va tezlik Maksvel-Boltsman taqsimoti funksiyasi sifaatida o‘rganilgan. Yer, Mars va Oy misolida vodorod va kislorod gazlarining koinotga qochib ketish(dissipatsiya) jarayonlarini matematik modellashtirilgan. Tadqiqotda gaz molekulalarining issiqlik harakati natijasida hosil bo‘ladigan tezliklar taqsimoti va sayyoralarning ikkinchi kosmik tezligi orasidagi bog‘lanish o‘rganilgan. Hisob-kitoblar shuni ko‘rsatadiki,v_esc/v_m nisbatning kritik qiymatidan kichik bo‘lishi atmosferaning yo‘qolishiga sabab bo‘laadi. Tadqiqiqot sayyoralar, yo‘ldoshlar va kichik uchuvchi jismlardan uchuvchi moddalarning uzoq muddatli yo‘qolishni tushunishga yordam beradi. Maqsad qaysi sharoitda va qaysi massa uchun zarralar bog‘langan holatda qolishi yoki qochib ketishini aniqlashdir.

Ключевые слова

Maksvel-Boltsman taqsimoti ikkinchi kosmik tezlik atmosfera dissipatsiyasi Jeans escape ehtimoliy zichlik molekulyar kinetik nazariya

Версии на других языках

Русский
В данной статье исследуется процесс диссипации частиц экзосферы как функция массы, радиуса, температуры поверхности основного тела, а также массы частиц и распределения Максвелла-Больцмана. На примере Земли, Марса и Луны математически смоделированы процессы утечки водорода и кислорода в космическое пространство. Изучена связь между распределением скоростей теплового движения молекул и второй космической скоростью планет. Расчеты показывают, что падение отношения v_esc/v_m ниже критического значения приводит к потере атмосферы. Работа помогает понять долгосрочную потерю летучих веществ небесными телами.
распределение Максвелла–Больцмана вторая космическая скорость диссипация атмосферы убегание Джинса плотность вероятности молекулярно-кинетическая теория
English
This paper investigates the escape of exospheric particles as a function of the primary body’s mass, radius, surface temperature, particle mass, and the Maxwell-Boltzmann velocity distribution. The processes of hydrogen and oxygen dissipation into outer space are mathematically modeled using Earth, Mars, and the Moon as case studies. The study explores the relationship between the thermal velocity distribution of gas molecules and the escape velocity of the planets. Calculations demonstrate that a ratio of v_esc/v_m below the critical value leads to atmospheric loss. This research contributes to a better understanding of the long-term loss of volatiles from planets, satellites, and small celestial bodies. The primary objective is to determine the conditions under which particles remain gravitationally bound or escape into space.
Maxwell-Boltzmann distribution escape velocity atmospheric dissipation Jeans escape probability density molecular-kinetic theory

Список литературы

1. Saveliev I.V. "Umumiy fizika kursi", 1-tom. Toshkent, 2002.
2. Zaninetti L. "The Truncated Maxwell-Boltzmann Distribution". Journal of High Energy Physics, 2020.
3. Kikoin A.K., Kikoin I.K. "Molekulyar fizika". Toshkent, 19784.
4. NASA Planetary Fact Sheet:https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/