Исторические и современные тенденции в философии образования: образование, знание и методология

Настоящая Республиканская научно-практическая конференция была проведена 20 мая 2026 года по инициативе кафедры философских и исторических наук Наманганского государственного педагогического института в соответствии с Планом международных научных и научно-технических мероприятий на 2026 год, утверждённым Приложением № 1 к приказу Министерства высшего образования, науки и инноваций Республики Узбекистан от 16 января 2026 года № 11.

1+ Выпуски
97+ Статьи
100+ Участники
Oʻzbekcha

INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA “HOME/UY” SUBKONSEPTINING AKSIOLOGIK VA KOGNITIV VERBALLASHUVI

Дата публикации
20.05.2026
Журнал
Исторические и современные тенденции в философии образования: образование, знание и методология
Выпуск
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Страницы
679-688
DOI
10.5281/zenodo.22676263

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillarida “Home/Uy” subkonseptining kognitiv, aksiologik va lingvomadaniy xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotda “Home/Uy” subkonsepti “Motherland/Vatan” makrokonseptining tarkibiy qismlaridan biri sifatida qaralib, uning nominativ va mazmuniy maydonlari, maqol va iboralarda ifodalanishi, shuningdek, shaxsiy makon, oila, xavfsizlik, osoyishtalik, tegishlilik va Vatanga muhabbat kabi konseptual belgilar bilan munosabati yoritiladi. Ingliz tilida “home” tushunchasi, asosan, shaxsiy makon, oilaviy yaqinlik, xavfsizlik va ruhiy osoyishtalik bilan bog‘lanishi kuzatilsa, o‘zbek tilidagi “uy” tushunchasi oila, qarindoshlik, tug‘ilgan joy, el-yurt, Vatan va milliy qadriyatlar bilan yanada kengroq semantik-aksiologik aloqaga ega ekanligi aniqlanadi. Tadqiqot natijalari ikki tildagi “Home/Uy” subkonseptining universal va milliy-madaniy xususiyatlarini aniqlash imkonini beradi.

Ключевые слова

kognitiv tilshunoslik konsept lingvokulturologiya lingvomadaniyat nominativ maydon. paremiologiya subkonsept “Home/Uy” “Motherland/Vatan”

Версии на других языках

Русский
В данной статье проводится сравнительный анализ когнитивных, аксиологических и лингвокультурологических особенностей субконцепта «Home/Uy» в английском и узбекском языках. В исследовании субконцепт «Home/Uy» рассматривается как одна из составных частей макроконцепта «Motherland/Vatan», освещаются его номинативное и понятийное поля, выражение в пословицах и фразеологизмах, а также взаимосвязь с такими концептуальными признаками, как личное пространство, семья, безопасность, спокойствие, принадлежность и любовь к Родине. В то время как в английском языке понятие «home» в основном связывается с личным пространством, семейной близостью, безопасностью и душевным спокойствием, установлено, что в узбекском языке понятие «uy» имеет более широкую семантико-аксиологическую связь с семьей, родством, местом рождения, народом, Родиной и национальными ценностями. Результаты исследования позволяют определить универсальные и национально-культурные особенности субконцепта «Home/Uy» в обоих языках.
«Home/Uy» «Motherland/Vatan» когнитивная лингвистика концепт лингвокультура лингвокультурология номинативное поле. паремиология субконцепт
English
This article provides a comparative analysis of the cognitive, axiological, and linguacultural characteristics of the "Home/Uy" subconcept in English and Uzbek languages. The study considers the "Home/Uy" subconcept as an integral component of the "Motherland/Vatan" macroconcept, highlighting its nominative and semantic fields, expression through proverbs and idioms, as well as its relationship with conceptual attributes such as personal space, family, security, tranquility, belonging, and love for the Motherland. While in the English language the concept of "home" is primarily associated with personal space, family closeness, safety, and emotional tranquility, in the Uzbek language the concept of "uy" is revealed to possess a broader semantic-axiological connection with family, kinship, place of birth, community, Motherland, and national values. The results of the study allow for the identification of universal and national-cultural features of the "Home/Uy" subconcept in both languages.
"Home/Uy" "Motherland/Vatan" cognitive linguistics concept linguaculture linguaculturology nominative field. paremiology subconcept

Список литературы

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Arutyunova N.D. Язык и мир человека. – Москва: Языки русской культуры, 1999.
2. Ashurova D.U., Galieva M.R. Cognitive Linguistics. – Tashkent: VneshInvestProm, 2018.
3. Karasik V.I. Языковой круг: личность, концепты, дискурс. – Москва: Гнозис, 2002.
4. Mirzayev T., Musoqulov A., Sarimsoqov B. O‘zbek xalq maqollari. – Toshkent: Sharq, 2005.
5. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor, 2006.
6. Safarov Sh. Pragmalingvistika. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2008.