Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Выпуски
96+ Статьи
99+ Участники
Oʻzbekcha

INGLIZ VA OʻZBEK TILLARIDA GIPONIMLARNING PRAGMATIK FUNKSIYASI

Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
431-435
DOI
10.5281/zenodo.23774357

Авторы

Аннотация

Ushbu tezisda giponimiya hodisasi faqat statik semantik-ierarxik munosabat sifatida emas, balki nutqiy faoliyatda faol qoʻllaniladigan pragmatik resurs sifatida tahlil qilinadi. Ingliz va oʻzbek tillaridan olingan misollar asosida giponim va gipernimlarning matn bogʻlovchanligini taʼminlash, axborot miqdorini boshqarish, evfemistik va nazokat strategiyalarini amalga oshirish hamda ekspressiv-baholovchi maʼnoni ifodalashdagi vazifalari koʻrib chiqiladi. Shuningdek, ikki tilning tipologik farqlari giponimik munosabatlarning leksik zichligiga qanday taʼsir koʻrsatishi qiyosiy tahlil qilinib, bu holatning tarjima jarayoni va chet tili oʻqitish metodikasidagi ahamiyati asoslanadi.

Ключевые слова

chogʻishtirma tilshunoslik. gipernim giponim giponimiya matn kohezisi nutqiy akt pragmatika semantik maydon

Версии на других языках

Русский
В данных тезисах гипонимия рассматривается не только как статическое семантико-иерархическое отношение, но и как активно используемый в речи прагматический ресурс. На материале английского и узбекского языков анализируются функции гипонимов и гиперонимов в обеспечении связности текста, регулировании объёма передаваемой информации, реализации эвфемистических и вежливых стратегий, а также в выражении экспрессивно-оценочного значения. Сопоставительно рассматривается влияние типологических различий двух языков на лексическую плотность гипонимических отношений и обосновывается значимость этого явления для перевода и методики преподавания языка.
гипероним гипоним гипонимия когезия текста прагматика речевой акт семантическое поле сопоставительное языкознание.
English
This thesis examines hyponymy not merely as a static semantic-hierarchical relation but as a pragmatic resource actively employed in speech. Drawing on examples from English and Uzbek, it explores the functions of hyponyms and hyperonyms in ensuring textual cohesion, regulating the quantity of information conveyed, realizing euphemistic and politeness strategies, and expressing evaluative-expressive meaning. The study further compares how the typological differences between the two languages affect the lexical density of hyponymic relations and argues for the relevance of this phenomenon to translation practice and language teaching methodology.
contrastive linguistics. hyperonym hyponym hyponymy pragmatics semantic field speech act text cohesion

Список литературы

1. Lyons, J. Semantics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1977.
2. Cruse, D.A. Lexical Semantics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1986.
3. Halliday, M.A.K., Hasan, R. Cohesion in English. – London: Longman, 1976.
4. Levinson, S.C. Pragmatics. – Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
5. Grice, H.P. Logic and Conversation // Syntax and Semantics. Vol. 3: Speech Acts / ed. by P. Cole, J. Morgan. – New York: Academic Press, 1975. – P. 41–58.
6. Hojiyev, A. Oʻzbek tilshunosligi terminlari izohi. – Toshkent: Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2002.
7. Mahmudov, N. Til va tafakkur masalalari. – Toshkent: Maʼnaviyat, 2012.