Oʻzbekcha
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA IQTISODIY KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHDA AKSIOLOGIK-EKOLOGIK YONDASHUV IMKONIYATLARI
Дата публикации
28.09.2026
Журнал
Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar
Выпуск
Maktabgacha ta’limni barqaror rivojlantirish: global tendensiyalar, milliy tajriba va strategik yechimlar
Аннотация
Ushbu maqolada boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarda iqtisodiy kompetentlikni shakllantirish va rivojlantirish jarayonida aksiologik-ekologik yondashuvning nazariy-metodologik imkoniyatlari tahlil qilingan. Muallif iqtisodiy kompetentlikni faqat amaliy-hisoblash ko‘nikmalari majmui sifatida emas, balki qadriyatlar tizimi va tabiatga, resurslarga, jamiyatga nisbatan mas’uliyatli munosabat asosida shakllanadigan integrativ sifat sifatida talqin qiladi. Tadqiqotda aksiologik va ekologik yondashuvlarning uzviy bog‘liqligi asoslanib, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida tejamkorlik, mas’uliyat, adolatlilik, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish kabi sifatlarni shakllantirishga qaratilgan pedagogik shart-sharoitlar, metodlar va vositalar ishlab chiqilgan. Tajriba-sinov ishlari natijalari tahlil qilinib, taklif etilgan yondashuvning samaradorligi statistik ma’lumotlar asosida isbotlangan. Maqola natijalari boshlang‘ich ta’lim muassasalarida iqtisodiy va ekologik tarbiyani uyg‘un tarzda amalga oshirishga qaratilgan metodik tavsiyalar ishlab chiqishda foydalanilishi mumkin.
Ключевые слова
aksiologik yondashuv
boshlang‘ich ta’lim
ekologik yondashuv
iqtisodiy kompetentlik
pedagogik shart-sharoit
qadriyatlar
tabiatga munosabat
tajriba-sinov ishi
tejamkorlik
Русский
В статье анализируются теоретико-методологические возможности аксиолого-экологического подхода в формировании и развитии экономической компетентности у учащихся начальных классов. Автор рассматривает экономическую компетентность не только как совокупность практико-расчётных умений, но и как интегративное качество, формирующееся на основе системы ценностей и ответственного отношения к природе, ресурсам и обществу. Обоснована органическая взаимосвязь аксиологического и экологического подходов, разработаны педагогические условия, методы и средства формирования у младших школьников бережливости, ответственности, справедливости и рационального использования природных ресурсов. Проанализированы результаты опытно-экспериментальной работы, статистически подтверждена эффективность предложенного подхода. Результаты могут быть использованы при разработке методических рекомендаций по гармоничному осуществлению экономического и экологического воспитания в учреждениях начального образования.
аксиологический подход
бережливость
начальное образование
опытно-экспериментальная работа
отношение к природе
педагогическое условие
ценности
экологический подход
экономическая компетентность
English
The article analyzes the theoretical and methodological potential of the axiological-ecological approach in forming and developing economic competence among primary school pupils. The author interprets economic competence not merely as a set of practical-computational skills, but as an integrative quality formed on the basis of a value system and a responsible attitude toward nature, resources, and society. The study substantiates the organic connection between axiological and ecological approaches and develops pedagogical conditions, methods, and tools aimed at forming thrift, responsibility, fairness, and rational use of natural resources in primary school pupils. The results of experimental work are analyzed, and the effectiveness of the proposed approach is confirmed by statistical data. The findings can be used to develop methodological recommendations for the harmonious implementation of economic and ecological education in primary education institutions.
attitude to nature
axiological approach
ecological approach
economic competence
experimental work
pedagogical condition
primary education
thrift
values
1. O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. Boshlang‘ich ta’lim davlat ta’lim standarti va o‘quv dasturlari. — Toshkent, so‘nggi tahrir.
2. Yo‘ldoshev J.G‘., Usmonov S.A. Pedagogik texnologiya asoslari. — Toshkent: O‘qituvchi, 2019.
3. Munavvarov A.Q. Pedagogika: nazariya va amaliyot. — Toshkent: Fan, 2018.
4. Ochilov M. Yangi pedagogik texnologiyalar. — Toshkent: Nizomiy nomidagi TDPU, 2020.
5. Karimov R.S. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida iqtisodiy tushunchalarni shakllantirish metodikasi. — Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
6. Azimova N.T. Ekologik ta’lim-tarbiya nazariyasi va amaliyoti. — Toshkent: Ilm-Ziyo, 2020.
7. Rasулова D.A. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida qadriyatlarga asoslangan tarbiya masalalari. — Samarqand: SamDU nashriyoti, 2022.
8. Николаева С.Н. Теория и методика экологического образования детей. — Москва: Академия, 2016.
9. Сасова И.А. Экономическое воспитание школьников: вопросы теории и методики. — Москва: Просвещение, 2015.
10. Каримова Н.У. Аксиологический подход в образовании: сущность и принципы реализации. — Ташкент: Fan, 2021.
11. Slavin R.E. Educational Psychology: Theory and Practice. — Pearson, 2018.
12. OECD. PISA 2022 Financial Literacy Framework. — Paris: OECD Publishing, 2022.
13. UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. — Paris: UNESCO Publishing, 2017.
14. Xoliqberdiyev Q.R. Boshlang‘ich sinflarda tejamkorlik va mas’uliyat tuyg‘usini shakllantirish. — Buxoro: BuxDU nashriyoti, 2023.
15. Turdiyeva M.A. Boshlang‘ich ta’limda integratsiyalashgan darslar texnologiyasi. — Farg‘ona: FarDU nashriyoti, 2022.