BADIIY MATNLARNI TAHLIL QILIB O'QITISH TAMOYILLARIGA INTEGRATIV YONDASHUV ASOSIDA O'QUVCHILARNING ADABIY-ESTETIK KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISH
Дата публикации
20.05.2026
Журнал
Исторические и современные тенденции в философии образования: образование, знание и методология
Выпуск
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Страницы
516-526
Авторы
Аннотация
Ushbu maqolada badiiy matnlarni tahlil qilib o‘qitish tamoyillariga integrativ yondashuv asosida o‘quvchilarning adabiy-estetik kompetensiyasini shakllantirish metodikasi takomillashtirilgan. Tadqiqot Slovakiya, Xitoy, Jazoir va O‘zbekistonda amalga oshirilgan to‘rtta empirik tadqiqot natijalarining tizimli sinteziga asoslanadi. Integrativ yondashuvning lingvopoetik, kognitiv-estetik, madaniy-tarixiy va san'atlararo komponentlari qiyosiy tahlil qilinib, ularning adabiy-estetik kompetensiyani rivojlantirishdagi o‘rni asoslab berilgan. Tadqiqot natijasida badiiy matnni ko‘p o‘lchovli tahlil qilishga yo‘naltirilgan to‘rt o‘lchovli metodik model taklif etildi hamda uni samarali joriy etishning pedagogik shartlari belgilandi. Olingan natijalar integrativ yondashuv o‘quvchilarning badiiy matnni anglash, estetik idrok, tanqidiy fikrlash va ijodiy talqin ko‘nikmalarini rivojlantirishda an'anaviy yondashuvlarga nisbatan samaraliroq ekanligini ko‘rsatadi.
Ключевые слова
adabiy-estetik kompetensiya
adabiyot ta'limi
badiiy matn
badiiy matn tahlili
estetik idrok
integrativ yondashuv
lingvopoetik tahlil
madaniy-tarixiy kontekst
o‘qitish metodikasi
san'atlararo integratsiya
Список литературы
1. Paran, A., Pearce, M., Mishan, F., & Timmis, I. (2020). Linkages between literary response, aesthetic competence, and literary competence in the EFL classroom. System, 95, 102378. DOI: 10.1016/j.system.2020.102378
2. Calafato, R. (2025). The effect of literature experience of language education teachers on their professional goals and expectations. Frontiers in Psychology, 16, 1702445. DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1702445
3. Husanboyeva Q., Niyozmetova R. (2020). Adabiyot o'qitish metodikasi. — Toshkent: Shafoat nur fayz. — 352 b.
4. To'xliyev B. (2010). Adabiyot o'qitish metodikasi. — Toshkent: Alisher Navoiy nomidagi O'zbekiston Milliy kutubxonasi nashriyoti. — 256 b.
5. New Criticism va Reader-Response: o'rta maktab adabiyot dasturlarida muqobil yondashuvlar. Academia.edu. Mavjud: academia.edu/118014770
6. Duda, M., Dolinská, E., Porubčanová, D., & Lengyelfalusy, T. (2023). Integrative Approach in Education – Determinant of the Understanding of an Artistic Text. The New Educational Review, 72(2), 201–217. DOI: 10.15804/TNER.2023.72.2.15
7. Yang, M., Zhang, J., Wan Yahaya, W.A.J., & Yang, Y. (2025). Developing and implementing the four-dimensional aesthetic education framework in elementary education. Frontiers in Education, 10, 1601869. DOI: 10.3389/feduc.2025.1601869
8. [Muallif] (2025). The aesthetic judgements of metaphors in understanding literary texts. Humanities and Social Sciences Communications. DOI: 10.1057/s41599-025-04523-6
9. Rosenblatt, L.M. (1978). The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work. — Carbondale: Southern Illinois University Press.
10. Yo'ldoshev Q. (1996). Adabiyot o'qitishning ilmiy-nazariy asoslari. — Toshkent: O'qituvchi. — 192 b.
11. Mansurova, Z., & Sharipova, D. (2026). Formation of Aesthetic and Communicative Literacy in Academic Lyceum Students through Linguopoetic Analysis of Literary Texts. Journal of Applied Science and Social Science, 16(6), 193–196.
12. Yuldasheva, D.N., Ashurbaeva, R.K., Yusupova, D.Y., & Asadova, Sh.A. (2021). Integrative Approach in the School Education Process. Berlin Studies Transnational Journal of Science and Humanities, 1(1.2), 75–83.
13. Arts in Education: A Systematic Review of Competency Outcomes in Quasi-Experimental and Experimental Studies. (2021). PubMed Central. DOI: 10.3390/su13041940. Mavjud: ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8082240