Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar

Mazkur Respublika ilmiy-amaliy konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 16-yanvardagi 11-son buyrug‘iga 1-ilova bilan tasdiqlangan “2026-yilda xalqaro miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi”ga muvofiq, 2026-yil 20-may kuni Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasining tashabbusi bilan o‘tkazildi.

1+ Sonlar
142+ Maqolalar
146+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

TURKIY TASAVVUFIY-BADIIY NASR SHAKLLANISHIDA MANBA VA IJODIY O‘ZLASHTIRISH MASALALARI

Nashr sanasi
20.05.2026
Jurnal
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar
Nashr
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Sahifalar
983-991
DOI
10.5281/zenodo.23187803

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqolada Alisher Navoiyning “Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim il-futuvvat” tazkirasi bilan uning bosh manbai — Abdurahmon Jomiyning forsiy tildagi “Nafahot ul-uns min hazarot il-quds” asari o‘rtasidagi genetik-tipologik aloqadorlik qiyosiy-matniy tahlil asosida yoritiladi. Tadqiqotda ikki asar o‘rtasidagi munosabatning xususiyati — so‘zma-so‘z emas, erkin va ijodiy tarjima ekanligi, Navoiyning matnni qisqartirish va to‘ldirish yo‘li bilan mustaqil asar yaratgani ilmiy adabiyotlar asosida ochib beriladi. Shuningdek, Navoiy tomonidan kiritilgan turkiy mashoyixlarga oid yangi ma’lumotlar, ikki asar o‘rtasidagi tarkibiy-miqdoriy farqlar hamda “Nasoyim ul-muhabbat”ning o‘zbek tasavvufiy-badiiy nasri taraqqiyotidagi o‘rni tahlil qilinadi.

Kalit so‘zlar

Abdurahmon Jomiy Alisher Navoiy erkin tarjima manbashunoslik qiyosiy adabiyotshunoslik tasavvuf adabiyoti. tazkira “Nafahot ul-uns” “Nasoyim ul-muhabbat”

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В данной статье на основе сравнительно-текстологического анализа рассматривается генетико-типологическая связь между тазкирой Алишера Навои «Насойим ул-мухаббат мин шамойим ил-футувват» и её первоисточником — персоязычным трудом Абдурахмана Джами «Нафахот ул-унс мин хазарот ил-кудс». В исследовании раскрывается характер переводческого отношения между двумя произведениями — не дословный, а вольный, творческий перевод, посредством которого Навои, сокращая и дополняя текст, создал самостоятельное произведение. Также анализируются новые сведения о тюркских шейхах, включённые Навои, композиционные особенности произведения и его место в развитии узбекской суфийской прозы.
«Насойим ул-мухаббат» «Нафахот ул-унс» Абдурахман Джами Алишер Навои вольный перевод источниковедение сравнительное литературоведение суфийская литература. тазкира
English
This article examines, through comparative-textual analysis, the genetic and typological relationship between Alisher Navoi's tazkira “Nasoyim ul-muhabbat min shamoyim il-futuvvat” and its primary source — Abdurahman Jami's Persian-language work “Nafahat al-Uns min Hadarat al-Quds.” The study reveals that the relationship between the two works is not a literal rendering but a free, creative translation, through which Navoi produced an independent work by abridging certain parts and supplementing others. The article also analyzes the new information on Turkic shaykhs introduced by Navoi, the structural differences between the two works, and the place of “Nasoyim ul-muhabbat” in the development of Uzbek Sufi prose.
Abdurahman Jami Alisher Navoi Naqshbandiyya Sufi literature. comparative literary studies free translation source studies tazkira “Nafahat al-Uns” “Nasoyim ul-muhabbat”

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Navoiy Alisher. Nasoyimul muhabbat min shamoyimil futuvvat. — Toshkent: Mo‘varounnahr, 2017. — 575 b.
2. Navoiy Alisher. Mukammal asarlar to‘plami. 20 tomlik, 17-tom. — T.: Fan, 2001.
3. Navoiy A. Nasoyim ul-muhabbat. 15-tom // To‘la asarlar to‘plami. — Toshkent: Badiiy adabiyot, 1968. — 225 b.
4. Navoiy Alisher. Hayrat ul-abror. — T.: G‘afur G‘ulom, 2006. — 400 b.
5. Jami Abdurahmon. Nafahatu’l-uns min hadarati’l-quds. — Istanbul: Salih kitaplar, 2021. — 768 s.
6. Ramazonov N. “Nasoyim”ning o‘ziga xos xususiyatlariga doir // Navoiyning ijod olami (maqolalar to‘plami). — T.: Fan, 2001. — B. 157–182.
7. Abdukodirov A. Jomiy “Nafahot ul-uns”i va Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ining muqaddimalari // Amir Alisher Navoiy va tojik mumtoz shoirlari. — Xo‘jand: “Xuroson”, 2007. — B. 76–82.
8. Olim S. Navoiy asarlarida Xoja Bahouddin Naqshband ta’rifi // Jahon adabiyoti jurnali. — 2013. — № 3. — B. 152–162.
9. Parmonova S.U. “Nasoyim ul-muhabbat” tazkirasining diniy-irfoniy manbalari // O‘zbekistonda xorijiy tillar. — 2025. — 11-jild, № 3. — B. 280–293.
10. Bertels Ye.E. Navoi i Djami // Izbrannye trudy. Tom 4. — M.: Nauka, 1965. — 500 s.
11. Xondamir G‘iyosiddin. Makorim ul-axloq. — T.: G‘afur G‘ulom, 2015. — 206 b.
12. Eraslan Kemal. Nesayimü’l-mahabbe min şemayimi’l-fütüvve: 1. Metin. — Ankara: Türk Dil Kurumu, 1996. — 493 s.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar