Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar

Mazkur Respublika ilmiy-amaliy konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 16-yanvardagi 11-son buyrug‘iga 1-ilova bilan tasdiqlangan “2026-yilda xalqaro miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi”ga muvofiq, 2026-yil 20-may kuni Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasining tashabbusi bilan o‘tkazildi.

1+ Sonlar
75+ Maqolalar
78+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

TURK XOQONLIGINING KLASSIK RUS TARIXSHUNOSLIGIDA O‘RGANILISHI (XVIII ASR – 1917-YILGACHA)

Nashr sanasi
20.05.2026
Jurnal
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar
Nashr
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Sahifalar
203-210
DOI
10.5281/zenodo.20575251

Mualliflar

Annotatsiya

Ushbu maqolada Turk xoqonligining klassik rus tarixshunosligida o‘rganilish jarayoni XVIII asrdan XX asr boshlarigacha bo‘lgan davr doirasida tahlil qilinadi. Tadqiqotda rus sharqshunosligining shakllanishi, dastlabki sinologik yondashuvlar, shuningdek, turkologiyaning mustaqil ilmiy yo‘nalish sifatida rivojlanishi yoritilgan. Nikita Yakovlevich Bichurin, Vasiliy Vasilevich Radlov hamda Vasiliy Vladimirovich Bartold kabi olimlarning ilmiy merosi asosida Turk xoqonligi tarixini o‘rganishdagi metodologik o‘zgarishlar ochib beriladi. Ayniqsa, O‘rxun-Yenisey bitiklarining ilmiy muomalaga kiritilishi tarixshunoslikda muhim burilish nuqtasi sifatida baholanadi. Maqolada klassik rus tarixshunosligining yutuqlari bilan bir qatorda uning metodologik cheklovlari ham tanqidiy tahlil qilinadi.

Kalit so‘zlar

Bartold Bichurin O‘rxun bitiklari Radlov Turk xoqonligi rus tarixshunosligi sharqshunoslik turkologiya

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ТЮРКСКИЙ КАГАНАТ В КЛАССИЧЕСКОЙ РУССКОЙ ИСТОРИОГРАФИИ (XVIII ВЕК – 1917 ГОД)

В данной статье анализируется процесс изучения Тюркского каганата в классической русской историографии в период с XVIII века до начала XX века. Рассматриваются формирование российской ориенталистики, ранние синологические подходы, а также становление тюркологии как самостоятельного научного направления. На основе трудов Никита Яковлевич Бичурин, Василий Васильевич Радлов и Василий Владимирович Бартольд раскрываются методологические изменения в изучении истории Тюркского каганата. Особое внимание уделяется значению орхоно-енисейских надписей как важнейшего источника, изменившего научные представления о тюркской истории. Также в статье проводится критический анализ достижений и ограничений классической русской историографии.
Бартольд Бичурин Радлов Тюркский каганат ориенталистика орхоно-енисейские надписи русская историография тюркология
English

THE TURKIC KHAGANATE IN CLASSICAL RUSSIAN HISTORIOGRAPHY (XVIII CENTURY – 1917)

This article examines the study of the Turkic Khaganate within classical Russian historiography from the eighteenth century to the early twentieth century. It explores the formation of Russian Oriental studies, early Sinological approaches, and the emergence of Turkology as an independent academic discipline. Drawing on the works of Nikita Yakovlevich Bichurin, Vasiliy Vasilevich Radlov, and Vasiliy Vladimirovich Bartold, the article highlights key methodological shifts in the study of the Turkic Khaganate. Particular attention is given to the role of the Orkhon-Yenisei inscriptions as a turning point in historiography, enabling a reassessment of Turkic history based on internal sources. The paper also provides a critical evaluation of both the achievements and limitations of classical Russian historiography.
Bartold Bichurin Oriental studies Orkhon inscriptions Radlov Russian historiography Turkic Khaganate Turkology

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Бартольд, Василий Владимирович. Сочинения. Том 5. — Москва, 1968. // https://www.ipos-tmn.ru/rics//otchet/331.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
2. Бартольд, Василий Владимирович. Тюрки. Двенадцать лекций по истории тюркских народов Средней Азии. — Алматы, 1998. // https://www.klex.ru/16dt [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
3. Бартольд, Василий Владимирович. Очерк истории Семиречья. — Фрунзе, 1943. // https://cdn-1.aki.kg/st_bilimlib/7/27d76eb7cdaeddfffacbe373555f468cda742896.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
4. Бичурин, Никита Яковлевич. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. — Санкт-Петербург, 1851. // https://cdn-1.aki.kg/st_bilimlib/7/f87f211dfddb58e2b0e03f2272329cb1c4b64e2a.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
5. Радлов, Василий Васильевич. Древнетюркские памятники Монголии. — Санкт-Петербург, 1894.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar