“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”

Oʻzbekcha

TURK XOQONLIGINING KLASSIK RUS TARIXSHUNOSLIGIDA O‘RGANILISHI (XVIII ASR – 1917-YILGACHA)

Published
20.05.2026
Journal
“Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar”
Issue
Tarix falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Pages
203-210
DOI
10.5281/zenodo.20575251

Authors

Abstract

Ushbu maqolada Turk xoqonligining klassik rus tarixshunosligida o‘rganilish jarayoni XVIII asrdan XX asr boshlarigacha bo‘lgan davr doirasida tahlil qilinadi. Tadqiqotda rus sharqshunosligining shakllanishi, dastlabki sinologik yondashuvlar, shuningdek, turkologiyaning mustaqil ilmiy yo‘nalish sifatida rivojlanishi yoritilgan. Nikita Yakovlevich Bichurin, Vasiliy Vasilevich Radlov hamda Vasiliy Vladimirovich Bartold kabi olimlarning ilmiy merosi asosida Turk xoqonligi tarixini o‘rganishdagi metodologik o‘zgarishlar ochib beriladi. Ayniqsa, O‘rxun-Yenisey bitiklarining ilmiy muomalaga kiritilishi tarixshunoslikda muhim burilish nuqtasi sifatida baholanadi. Maqolada klassik rus tarixshunosligining yutuqlari bilan bir qatorda uning metodologik cheklovlari ham tanqidiy tahlil qilinadi.

Keywords

O‘rxun bitiklari Turk xoqonligi sharqshunoslik rus tarixshunosligi turkologiya Bichurin Radlov Bartold

Other language versions

Русский

ТЮРКСКИЙ КАГАНАТ В КЛАССИЧЕСКОЙ РУССКОЙ ИСТОРИОГРАФИИ (XVIII ВЕК – 1917 ГОД)

В данной статье анализируется процесс изучения Тюркского каганата в классической русской историографии в период с XVIII века до начала XX века. Рассматриваются формирование российской ориенталистики, ранние синологические подходы, а также становление тюркологии как самостоятельного научного направления. На основе трудов Никита Яковлевич Бичурин, Василий Васильевич Радлов и Василий Владимирович Бартольд раскрываются методологические изменения в изучении истории Тюркского каганата. Особое внимание уделяется значению орхоно-енисейских надписей как важнейшего источника, изменившего научные представления о тюркской истории. Также в статье проводится критический анализ достижений и ограничений классической русской историографии.
Тюркский каганат орхоно-енисейские надписи русская историография ориенталистика тюркология Бичурин Радлов Бартольд
English

THE TURKIC KHAGANATE IN CLASSICAL RUSSIAN HISTORIOGRAPHY (XVIII CENTURY – 1917)

This article examines the study of the Turkic Khaganate within classical Russian historiography from the eighteenth century to the early twentieth century. It explores the formation of Russian Oriental studies, early Sinological approaches, and the emergence of Turkology as an independent academic discipline. Drawing on the works of Nikita Yakovlevich Bichurin, Vasiliy Vasilevich Radlov, and Vasiliy Vladimirovich Bartold, the article highlights key methodological shifts in the study of the Turkic Khaganate. Particular attention is given to the role of the Orkhon-Yenisei inscriptions as a turning point in historiography, enabling a reassessment of Turkic history based on internal sources. The paper also provides a critical evaluation of both the achievements and limitations of classical Russian historiography.
Oriental studies Orkhon inscriptions Turkic Khaganate Russian historiography Turkology Bichurin Radlov Bartold

References

1. Бартольд, Василий Владимирович. Сочинения. Том 5. — Москва, 1968. // https://www.ipos-tmn.ru/rics//otchet/331.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
2. Бартольд, Василий Владимирович. Тюрки. Двенадцать лекций по истории тюркских народов Средней Азии. — Алматы, 1998. // https://www.klex.ru/16dt [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
3. Бартольд, Василий Владимирович. Очерк истории Семиречья. — Фрунзе, 1943. // https://cdn-1.aki.kg/st_bilimlib/7/27d76eb7cdaeddfffacbe373555f468cda742896.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
4. Бичурин, Никита Яковлевич. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. — Санкт-Петербург, 1851. // https://cdn-1.aki.kg/st_bilimlib/7/f87f211dfddb58e2b0e03f2272329cb1c4b64e2a.pdf [murojaat qilingan sana: 16.04.2026]
5. Радлов, Василий Васильевич. Древнетюркские памятники Монголии. — Санкт-Петербург, 1894.
View PDF Related articles