Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar

Mazkur Respublika ilmiy-amaliy konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 16-yanvardagi 11-son buyrug‘iga 1-ilova bilan tasdiqlangan “2026-yilda xalqaro miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi”ga muvofiq, 2026-yil 20-may kuni Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasining tashabbusi bilan o‘tkazildi.

1+ Sonlar
75+ Maqolalar
78+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

TARIXIY TARAQQIYOT KONSEPSIYALARINING ZAMONAVIY TALQINLARI

Nashr sanasi
20.05.2026
Jurnal
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar
Nashr
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Sahifalar
112-120
DOI
10.5281/zenodo.20562884

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada tarix falsafasining markaziy masalalaridan biri – tarixiy taraqqiyot konsepsiyalari va ularning zamonaviy talqinlari qiyosiy-tahliliy nuqtai nazardan o‘rganiladi. Klassik chiziqli-progressiv yondashuvlar, tarixning siklik va sivilizatsion talqinlari, shuningdek XX–XXI asrlardagi zamonaviy konsepsiyalar tahlil qilinadi. Mazkur konsepsiyalarning metodologik asoslari, o‘zaro farqlari hamda tarix fani va ta’limi uchun ahamiyati ochib beriladi.

Kalit so‘zlar

chiziqli konsepsiya jahon-tizimlari metodologiya postmodernizm progress siklik nazariya sivilizatsion yondashuv tarix falsafasi tarixiy taraqqiyot tarixiylik

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье с сравнительно-аналитической точки зрения рассматривается одна из центральных проблем философии истории — концепции исторического развития и их современные интерпретации. Анализируются классические линейно-прогрессивные подходы, циклические и цивилизационные трактовки истории, а также современные концепции XX–XXI веков. Раскрываются методологические основы данных концепций, их различия и значение для исторической науки и системы образования
историзм историческое развитие линейная концепция методология мир-системы постмодернизм прогресс философия истории цивилизационный подход циклическая теория
English
This article examines one of the central issues of the philosophy of history — the concepts of historical development and their modern interpretations from a comparative and analytical perspective. It analyzes classical linear-progressive approaches, cyclical and civilizational interpretations of history, as well as contemporary concepts of the twentieth and twenty-first centuries. The methodological foundations of these concepts, their differences, and their significance for historical science and education are revealed.
civilizational approach cyclical theory historical development historicism linear concept methodology philosophy of history postmodernism progress world-systems

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Hegel G.W.F. Lectures on the Philosophy of History / Trans. by J. Sibree. – London: G. Bell and Sons, 1914. (Asl nashri: Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte, 1837.)
2. Comte A. Cours de philosophie positive. En 6 vol. – Paris, 1830–1842.
3. Marx K. Zur Kritik der politischen Ökonomie (Siyosiy iqtisod tanqidiga doir). – Berlin, 1859.
4. Vico G. La Scienza Nuova (Yangi fan). – Napoli, 1725 (qayta ishlangan nashri – 1744).
5. Ibn Xaldun. Al-Muqaddima (Muqaddima). – 1377.
6. Danilevsky N.Ya. Rossiya i Yevropa (Rossiya va Yevropa). – Sankt-Peterburg, 1869.
7. Spengler O. Der Untergang des Abendlandes (Yevropaning tanazzuli): 2 jildda. – München, 1918–1922.
8. Toynbee A.J. A Study of History: 12 vol. – Oxford: Oxford University Press, 1934–1961.
9. Sorokin P.A. Social and Cultural Dynamics: 4 vol. – New York: American Book Company, 1937–1941.
10. Jaspers K. Vom Ursprung und Ziel der Geschichte (Tarixning kelib chiqishi va maqsadi). – München, 1949.
11. Braudel F. La Méditerranée et le Monde méditerranéen à l’époque de Philippe II. – Paris: Armand Colin, 1949.
12. Wallerstein I. The Modern World-System. Vol. 1. – New York: Academic Press, 1974.
13. Popper K. The Poverty of Historicism (Tarixshunoslikning qashshoqligi). – London: Routledge, 1957.
14. Lyotard J.-F. La condition postmoderne (Postmodern holat). – Paris: Minuit, 1979.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar