Oʻzbekcha
O‘ZBEKISTON FLORASIGA MANSUB DORIVOR O‘SIMLIKLARDAN INDOL ALKALOIDLARINI AJRATIB OLISHNING EKOLOGIK XAVFSIZ VA RESURS TEJAMKOR TEXNOLOGIYALARI
Jurnal
Yashil iqtisodiyot sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va milliy barqaror rivojlanish: muammo va yechimlar
Nashr
Yashil iqtisodiyot sharoitida makroiqtisodiy barqarorlikni taʼminlash va milliy barqaror rivojlanish: muammo va yechimlar
Annotatsiya
Mazkur tezisda O‘zbekiston florasiga mansub dorivor o‘simliklardan indol alkaloidlarini ajratib olishda ekologik xavfsiz va resurs tejamkor texnologiyalardan foydalanishning ilmiy-amaliy jihatlari tahlil qilingan. Indol alkaloidlarining kimyoviy xususiyatlari, an’anaviy kislota-asos ekstraksiyasi usullarining afzalliklari va cheklovlari yoritilgan. Shuningdek, ultratovushli, mikroto‘lqinli, superkritik suyuqlik ekstraksiyasi hamda chuqur evtektik erituvchilardan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Ekstraksiya jarayonida erituvchi va energiya sarfini kamaytirish, alkaloidlarning kimyoviy barqarorligini saqlash hamda o‘simlik xomashyosidan oqilona foydalanish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan
Kalit so‘zlar
O‘zbekiston florasi
dorivor o‘simliklar
indol alkaloidlari
yashil ekstraksiya
ultratovushli ekstraksiya
mikroto‘lqinli ekstraksiya
ekologik erituvchilar
resurs tejamkor texnologiyalar
Русский
В тезисе проанализированы научно-практические аспекты применения экологически безопасных и ресурсосберегающих технологий для извлечения индольных алкалоидов из лекарственных растений флоры Узбекистана. Рассмотрены химические свойства индольных алкалоидов, преимущества и ограничения традиционных кислотно-основных методов экстракции. Особое внимание уделено возможностям применения ультразвуковой, микроволновой экстракции, экстракции сверхкритическими флюидами и глубокими эвтектическими растворителями. Освещены вопросы снижения расхода растворителей и энергии, сохранения химической стабильности алкалоидов и рационального использования растительного сырья
флора Узбекистана
лекарственные растения
индольные алкалоиды
зеленая экстракция
ультразвуковая экстракция
микроволновая экстракция
экологические растворители
ресурсосберегающие технологии
English
This thesis analyzes the scientific and practical aspects of applying environmentally friendly and resource-efficient technologies for extracting indole alkaloids from medicinal plants belonging to the flora of Uzbekistan. The chemical properties of indole alkaloids and the advantages and limitations of conventional acid-base extraction methods are discussed. Particular attention is given to ultrasound-assisted extraction, microwave-assisted extraction, supercritical fluid extraction, and deep eutectic solvents. The study also addresses the reduction of solvent and energy consumption, preservation of alkaloid chemical stability, and rational utilization of plant materials
flora of Uzbekistan
medicinal plants
indole alkaloids
green extraction
ultrasound-assisted extraction
microwave-assisted extraction
green solvents
resource-efficient technologies
1. Nonconventional Techniques in Plant Alkaloid Extraction: A Decade of Progress (2014–2023). Chemistry & Biodiversity. 2025. Vol. 22, Issue 8. Article e202403225. DOI: 10.1002/cbdv.202403225.
2. Adizov S., Tashkhodjaev B. Indole alkaloids from Vinca erecta type of sarpagine and ajmaline. European Journal of Chemistry. 2019. Vol. 10, No. 4. P. 409–416. DOI: 10.5155/eurjchem.10.4.409-416.1907.
3. Review, Challenges, and Prospects of the Process of Alkaloid Extraction from Plants. Chemical Engineering and Processing – Process Intensification. 2025. Vol. 216. Article 110413. DOI: 10.1016/j.cep.2025.110413.
4. Yusoff I.M., Mat Taher Z., Rahmat Z., Chua L.S. A Review of Ultrasound-Assisted Extraction for Plant Bioactive Compounds: Phenolics, Flavonoids, Thymols, Saponins and Proteins. Food Research International. 2022. Vol. 157. Article 111268. DOI: 10.1016/j.foodres.2022.111268.
5. Arya A., et al. Statistically Designed Extraction of Herbs Using Ultrasound Waves: A Review. Current Pharmaceutical Design. 2021. Vol. 27, No. 34. P. 3638–3655. DOI: 10.2174/1381612827666210222114441.
6. Mamasidiqov I.I., Hamidov U.Q. Aspidofraktin tipidagi kopsinin molekulasidagi –NH– guruhi va N4-azot atomi hisobiga hosilalarini sintez qilish. Eurasian Journal of Medical and Natural Sciences. 2024. Vol. 4, No. 6. DOI: 10.5281/zenodo.12696714.