Scientific Epicenter

Scientific Epicenter

“Scientific Epicenter” scientific-methodological journal — zamonaviy ilm-fan taraqqiyotining dolzarb masalalarini yoritishga ixtisoslashgan xalqaro ilmiy-elektron jurnal bo‘lib, 2026-yil may oyidan o‘z faoliyatini boshlagan. Jurnalning muassisi Smart Quill Publishing MCHJ hisoblanadi. Nashrning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar natijalarini keng ommaga yetkazish, xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish hamda olimlar, tadqiqotchilar va pedagoglar uchun zamonaviy ilmiy muloqot va tajriba almashish platformasini shakllantirishdan iborat.

ISSN Online: 3093-9348 DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Open Access Peer Reviewed
Bosh sahifa Jurnallar Scientific Epicenter Joriy son
Oʻzbekcha

O‘ZBEK TILIDA O‘ZLASHMA SO‘ZLARNING DERIVATSION FAOLLIGI VA YANGI SO‘ZLAR HOSIL QILISHDAGI O‘RNI

Nashr sanasi
30.06.2026
Jurnal
Scientific Epicenter
Nashr
Scientific Epicenter 2026-yil 2-son
Sahifalar
56-67
DOI
10.5281/zenodo.21349263

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqolada o‘zbek tilidagi o‘zlashma so‘zlarning derivatsion faolligi hamda ularning so‘z yasash tizimidagi funksional xususiyatlari zamonaviy lingvistikaning tizimli yondashuvlari asosida tadqiq etiladi. Tadqiqotning maqsadi o‘zlashma birliklarning derivatsion salohiyatini aniqlash, ularning yangi leksik birliklar hosil qilishdagi ishtirokini baholash hamda zamonaviy o‘zbek tili leksik tizimi rivojiga ta’sirini ilmiy asosda yoritishdan iborat. Tadqiqot davomida tavsifiy, qiyosiy, tizimli tahlil va lingvistik umumlashtirish metodlaridan foydalanildi. Tahlil uchun arab, fors, rus va ingliz tillaridan o‘zlashgan hamda zamonaviy o‘zbek tilida faol qo‘llanilayotgan leksik birliklar tanlab olindi. Tadqiqot natijalari o‘zlashma so‘zlarning derivatsion faolligi ularning fonetik va morfologik integratsiyasi, qo‘llanish chastotasi hamda kommunikativ ehtiyoj darajasi bilan bevosita bog‘liqligini ko‘rsatdi. Shuningdek, o‘zlashma birliklarning milliy affikslar yordamida yangi hosila so‘zlar yaratish imkoniyatlari tahlil qilinib, ularning derivatsion faolligini baholash mezonlari taklif etildi. Olingan natijalar o‘zbek tili leksikologiyasi, so‘z yasash nazariyasi, terminologiya va leksikografiya yo‘nalishlarida olib boriladigan ilmiy tadqiqotlar uchun nazariy hamda metodologik ahamiyatga ega.

Kalit so‘zlar

affiksatsiya derivatsion faollik derivatsiya grammatik integratsiya leksik tizim o‘zbek tili o‘zlashma birliklar so‘z yasash terminologiya

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ДЕРИВАЦИОННАЯ АКТИВНОСТЬ ЗАИМСТВОВАННЫХ СЛОВ В УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКЕ И ИХ РОЛЬ В ОБРАЗОВАНИИ НОВЫХ СЛОВ

В данной статье исследуются деривационная активность заимствованных слов узбекского языка и их функциональные особенности в системе словообразования на основе современных лингвистических подходов. Цель исследования заключается в определении деривационного потенциала заимствованных единиц, оценке их участия в образовании новых лексических единиц и научном обосновании их влияния на развитие современной лексической системы узбекского языка. В работе использованы описательный, сравнительный, системный и методы лингвистического обобщения. Материал исследования составили заимствованные единицы арабского, персидского, русского и английского происхождения, активно функционирующие в современном узбекском языке. Результаты исследования показали, что деривационная активность заимствованных слов непосредственно зависит от степени их фонетической и морфологической интеграции, частоты употребления и коммуникативной востребованности. Кроме того, проанализированы возможности образования новых слов с помощью национальных словообразовательных аффиксов и предложены критерии оценки деривационной активности заимствованных единиц. Полученные результаты имеют теоретическое и методологическое значение для исследований в области лексикологии, словообразования, терминологии и лексикографии узбекского языка.
аффиксация грамматическая интеграция деривационная активность заимствованные единицы лексическая система словообразование терминология узбекский язык
English

DERIVATIONAL ACTIVITY OF LOANWORDS IN THE UZBEK LANGUAGE AND THEIR ROLE IN THE FORMATION OF NEW WORDS

This article investigates the derivational productivity of loanwords in the Uzbek language and their functional characteristics within the word-formation system from the perspective of modern linguistic approaches. The aim of the study is to determine the derivational potential of borrowed lexical units, evaluate their role in the formation of new lexical items, and provide a scientific explanation of their contribution to the development of the contemporary Uzbek lexical system. Descriptive, comparative, systemic, and linguistic generalization methods were employed in the research. The analysis was based on loanwords of Arabic, Persian, Russian, and English origin that are actively used in modern Uzbek. The findings reveal that the derivational productivity of loanwords is directly associated with the degree of their phonetic and morphological integration, frequency of use, and communicative demand. Furthermore, the study analyzes the formation of new lexical units through native derivational affixes and proposes criteria for evaluating the derivational productivity of borrowed words. The obtained results provide a theoretical and methodological basis for further studies in Uzbek lexicology, word formation, terminology, and lexicography.
Uzbek language affixation derivational productivity grammatical integration lexical system loanwords terminology word formation

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Crystal D. The Cambridge Encyclopedia of Language. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
2. Campbell L. Historical Linguistics: An Introduction. 3rd ed. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2013.
3. Haspelmath M., Tadmor U. (Eds.). Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook. Berlin: De Gruyter Mouton, 2009.
4. Bauer L. Introducing Linguistic Morphology. 2nd ed. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2003.
5. Booij G. The Grammar of Words: An Introduction to Morphology. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press, 2012.
6. Plag I. Word-Formation in English. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
7. Weinreich U. Languages in Contact: Findings and Problems. New York: Linguistic Circle of New York, 1953.
8. Hojiyev A. O‘zbek tilida so‘z yasalishi. Toshkent: O‘qituvchi, 1989.
9. Rahmatullayev Sh. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: O‘qituvchi, 2006.
10. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. 5 jildlik. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2006–2008.
11. O‘zbek tilining imlo lug‘ati / Sh. Rahmatullayev, A. Hojiyev va boshqalar. Toshkent: O‘qituvchi, 2011. ISBN: 978-9943-02-382-6.
12. Saussure F. de. Course in General Linguistics. London: Duckworth, 1983.
13. Thomason S. G. Language Contact: An Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2001.
14. Mansurov B., Mansurov A. Uzbek Cyrillic-Latin-Cyrillic Machine Transliteration. arXiv, 2021.
15. Salaev U., Kuriyozov E., Gómez-Rodríguez C. SimRelUz: Similarity and Relatedness Scores as a Semantic Evaluation Dataset for Uzbek Language. arXiv, 2022.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar