Oʻzbekcha
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA GOLOGRAMMA VOSITALARIDAN FOYDALANISH ORQALI TALABALARNING KASBIY-KOGNITIV KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Jurnal
Scientific Epicenter
Nashr
Scientific Epicenter. 2026. 1-jild, 3-son
Annotatsiya
Maqolada oliy ta’lim muassasalarida gologramma va aralash reallik (mixed reality) vositalaridan foydalanib talabalarning kasbiy-kognitiv kompetensiyalarini shakllantirish metodikasi ishlab chiqilgan va tajribada sinovdan o‘tkazilgan. Kasbiy-kognitiv kompetensiyaning tuzilmasi motivatsion-qadriyatli, kognitiv, operatsion va refleksiv komponentlar asosida aniqlangan. Kognitiv yuklama nazariyasi, multimedia orqali o‘qitish nazariyasi va tajribaviy ta’lim nazariyasiga tayangan holda besh bosqichli metodik model taklif etilgan. Pedagogik tajriba-sinov natijalari tajriba guruhida kasbiy-kognitiv kompetensiyaning yuqori va o’rta darajalaridagi talabalar ulushi nazorat guruhiga nisbatan statistik jihatdan ahamiyatli darajada oshganini ko‘rsatdi. Gologramma vositalarining samaradorligi ularni didaktik maqsad, kognitiv yuklamani boshqarish va refleksiya bilan uyg‘unlashtirilgandagina namoyon bo‘lishi asoslangan.
Kalit so‘zlar
aralash reallik
fazoviy tafakkur
gologramma
immersiv ta’lim
kasbiy-kognitiv kompetensiya
kognitiv yuklama
oliy ta’lim
raqamli didaktika
Русский
МЕТОДИКА ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНО-КОГНИТИВНЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ СТУДЕНТОВ ПОСРЕДСТВОМ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ГОЛОГРАФИЧЕСКИХ СРЕДСТВ В ВЫСШИХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ УЧРЕЖДЕНИЯХ
В статье разработана и экспериментально апробирована методика формирования профессионально-когнитивных компетенций студентов высших учебных заведений с использованием голографических средств и технологий смешанной реальности. Определена структура профессионально-когнитивной компетенции, включающая мотивационно-ценностный, когнитивный, операционный и рефлексивный компоненты. Предложена пятиэтапная методическая модель, основанная на теории когнитивной нагрузки, теории мультимедийного обучения и теории эмпирического обучения. Результаты педагогического эксперимента показали статистически значимый рост уровня сформированности компетенции в экспериментальной группе.
голограмма
когнитивная нагрузка
пространственное мышление
профессионально-когнитивная компетенция
смешанная реальность
техническое высшее образование
English
METHODOLOGY FOR DEVELOPING STUDENTS’ PROFESSIONAL AND COGNITIVE COMPETENCIES THROUGH THE USE OF HOLOGRAPHIC TOOLS IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS
The article develops and experimentally validates a methodology for forming university students' professional-cognitive competencies through holographic and mixed reality tools. The structure of professional-cognitive competence is defined through motivational-value, cognitive, operational and reflective components. A five-stage methodological model grounded in cognitive load theory, the cognitive theory of multimedia learning and experiential learning theory is proposed. The results of the pedagogical experiment demonstrated a statistically significant increase in the proportion of students at medium and high levels of competence in the experimental group compared to the control group.
cognitive load
higher education
hologram
mixed reality
professional-cognitive competence
spatial thinking
1. Anderson L.W., Krathwohl D.R. (Eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom's Taxonomy of Educational Objectives. – New York: Longman, 2001. – 352 p.
2. Mayer R.E. Multimedia Learning. – 2nd ed. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009. – 304 p.
3. Sweller J. Cognitive load during problem solving: Effects on learning // Cognitive Science. – 1988. – Vol. 12, No. 2. – P. 257–285.
4. Kolb D.A. Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. – Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, 1984. – 256 p.
5. Radu I. Augmented reality in education: A meta-review and cross-media analysis // Personal and Ubiquitous Computing. – 2014. – Vol. 18, No. 6. – P. 1533–1543.
6. Akçayır M., Akçayır G. Advantages and challenges associated with augmented reality for education: A systematic review of the literature // Educational Research Review. – 2017. – Vol. 20. – P. 1–11.
7. Makransky G., Terkildsen T.S., Mayer R.E. Adding immersive virtual reality to a science lab simulation causes more presence but less learning // Learning and Instruction. – 2019. – Vol. 60. – P. 225–236.
8. Radianti J., Majchrzak T.A., Fromm J., Wohlgenannt I. A systematic review of immersive virtual reality applications for higher education: Design elements, lessons learned, and research agenda // Computers & Education. – 2020. – Vol. 147. – Article 103778.
9. Garzón J., Acevedo J. Meta-analysis of the impact of Augmented Reality on students' learning gains // Educational Research Review. – 2019. – Vol. 27. – P. 244–260.
10. Moro C., Phelps C., Redmond P., Stromberga Z. HoloLens and mobile augmented reality in medical and health science education: A randomised controlled trial // British Journal of Educational Technology. – 2021. – Vol. 52, No. 2. – P. 680–694.
11. Hattie J. Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to Achievement. – London: Routledge, 2009. – 392 p.
12. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
13. Davis F.D. Perceived usefulness, perceived ease of use, and user acceptance of information technology // MIS Quarterly. – 1989. – Vol. 13, No. 3. – P. 319–340.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8-oktabrdagi "O'zbekiston Respublikasi oliy ta'lim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-5847-son Farmoni.
15. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 5-oktabrdagi "Raqamli O'zbekiston – 2030" strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to'g'risida"gi PF-6079-son Farmoni.