FYODOR DOSTOYEVSKIY VA UILYAM FOLKNER ASARLARIDA PSIXOLOGIZMNI OCHIB BERISH VOSITASI SIFATIDA ICHKI MONOLOG
Mazkur maqolada Fyodor Dostoyevskiy va Uilyam Folkner asarlarida psixologizmni ifodalashning adabiy vositasi sifatida ichki monologning o‘rni tadqiq etiladi. Tadqiqot Dostoyevskiyning «Yerosti kundaligi» (1864) va Folknerning «Shovqin va g‘azab» (1929) asarlariga qaratilgan bo‘lib, ularda ichki nutqning tasvirlanishi inson ongining murakkabligi, ziddiyatlari va beqarorligini qanday ochib berishi tahlil qilinadi. Mualliflar turli adabiy davrlarga mansub bo‘lib, o‘ziga xos bayon strategiyalaridan foydalansalar-da, ularning har ikkalasi ham subyektiv tajriba va tashqi voqelik o‘rtasidagi munosabatni tadqiq etadi. Dostoyevskiy o‘zini tahlil qilish, psixologik ziddiyatlar va hikoyachi qahramonning o‘z fikrlari bilan ichki kurashiga alohida e’tibor qaratadi. Folkner esa ongning turli shakllarini tasvirlashda parchalangan bayon, assotsiativ tafakkur va vaqtning subyektiv idrok etilishidan foydalanadi. Maqolada ichki monologning psixologik funksiyalaridagi o‘xshashlik va farqlarni aniqlash maqsadida qiyosiy adabiy tahlil hamda stilistik tahlil metodlari qo‘llaniladi. Tadqiqot natijasida ichki monolog nafaqat qahramonlarning fikrlarini ifodalash vositasi, balki obrazlar xarakterini shakllantiruvchi, bayon nuqtayi nazarini belgilovchi va o‘quvchining psixologik tajribani talqin qilishiga ta’sir ko‘rsatuvchi strukturaviy usul ham ekanligi asoslanadi.
Dostoyevskiy
Folkner
bayon nuqtayi nazari
ichki monolog
ong
psixologizm
qahramonning psixologik tavsifi
subyektiv tajriba