Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Sonlar
100+ Maqolalar
103+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

IKKI TILLI LEKSIKOGRAFIYANING NAZARIY VA AMALIY ASOSLARI: TA’LIMGA OID LEKSIK BIRLIKLAR MISOLIDA

Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
448-453
DOI
10.5281/zenodo.23790796

Mualliflar

Annotatsiya

Mazkur maqolada ikki tilli leksikografiyaning nazariy va amaliy asoslari, uning zamonaviy tilshunoslikdagi o‘rni hamda ta’lim sohasiga oid leksik birliklarni ikki tilli lug‘atlarda aks ettirish masalalari tahlil qilinadi. Ikki tilli lug‘at tuzishda leksik birliklarni tanlash, tasniflash, bosh so‘zlarni belgilash, lug‘at maqolasini shakllantirish, tarjima ekvivalentlarini aniqlash va ishonchli misollarni keltirishning muhim jihatlari yoritiladi. Shuningdek, ingliz va o‘zbek tillaridagi ta’limga oid leksik birliklarning semantik, grammatik, funksional va uslubiy xususiyatlari qiyosiy jihatdan ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda to‘liq, qisman, funksional va kontekstual ekvivalentlik tushunchalarining ikki tilli lug‘at tuzishdagi ahamiyatiga alohida e’tibor qaratiladi. Ta’lim terminologiyasining muayyan milliy ta’lim tizimi, madaniyat va ijtimoiy muhit bilan bog‘liqligi sababli ayrim birliklarni tarjima qilishda bevosita ekvivalent bilan bir qatorda izoh, tavsif va lingvomadaniy ma’lumotlardan foydalanish zarurligi asoslanadi.

Kalit so‘zlar

funksional ekvivalentlik ikki tilli leksikografiya ikki tilli lug‘at leksikografiya lingvomadaniy xususiyatlar lug‘at maqolasi. semantik ekvivalentlik tarjima ekvivalentligi ta’lim terminologiyasi ta’limga oid leksik birliklar

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В данной статье анализируются теоретические и практические основы двуязычной лексикографии, её роль в современной лингвистике, а также вопросы отражения лексических единиц сферы образования в двуязычных словарях. Особое внимание уделяется отбору и классификации лексических единиц, определению заголовочных слов, формированию словарной статьи, установлению переводных эквивалентов и использованию аутентичных примеров при составлении двуязычного словаря. Сопоставительно рассматриваются семантические, грамматические, функциональные и стилистические особенности лексических единиц сферы образования в английском и узбекском языках. В исследовании особое значение придаётся полной, частичной, функциональной и контекстуальной эквивалентности в процессе составления двуязычных словарей. Поскольку образовательная терминология тесно связана с конкретной национальной системой образования, культурой и социальной средой, перевод отдельных лексических единиц может требовать не только прямых эквивалентов, но и дополнительных пояснений, описаний и лингвокультурной информации. Кроме того, использование корпусной лингвистики и современных цифровых технологий позволяет отбирать словарный материал на основе аутентичных источников, определять частотность употребления лексических единиц и повышать научную и практическую ценность словарных статей.
двуязычная лексикография двуязычный словарь лексикография лексические единицы сферы образования лингвокультурные особенности образовательная терминология переводная эквивалентность семантическая эквивалентность словарная статья. функциональная эквивалентность
English
This article analyzes the theoretical and practical foundations of bilingual lexicography, its role in modern linguistics, and the issues involved in representing educational lexical units in bilingual dictionaries. Particular attention is paid to the selection and classification of lexical units, the identification of headwords, the structure of dictionary entries, the determination of translation equivalents, and the use of authentic examples in bilingual dictionary compilation. The semantic, grammatical, functional, and stylistic features of educational lexical units in English and Uzbek are also examined from a comparative perspective. The study focuses on the significance of full, partial, functional, and contextual equivalence in bilingual dictionary-making. Since educational terminology is closely associated with a particular national education system, culture, and social environment, the translation of certain lexical units may require not only direct equivalents but also additional explanations, descriptions, and linguocultural information. The article further demonstrates that the use of corpus linguistics and modern digital technologies makes it possible to select dictionary materials from authentic sources, determine their frequency of use, and improve the scientific and practical value of dictionary entries.
bilingual dictionary bilingual lexicography dictionary entry. educational lexical units educational terminology functional equivalence lexicography linguocultural features semantic equivalence translation equivalence

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Atkins B.T.S., Rundell M. The Oxford Guide to Practical Lexicography. – Oxford: Oxford University Press, 2008.
2. Bergenholtz H., Tarp S. Two Opposing Theories: On H.E. Wiegand’s Recent Discovery of Lexicographic Functions // Hermes. – 2003. – No. 31.
3. Hartmann R.R.K., James G. Dictionary of Lexicography. – London: Routledge, 1998.
4. Jackson H. Lexicography: An Introduction. – London: Routledge, 2013.
5. Landau S.I. Dictionaries: The Art and Craft of Lexicography. – Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
6. Svensén B. A Handbook of Lexicography: The Theory and Practice of Dictionary-Making. – Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
7. Tilavova M. Thematic Bilingual Dictionary of Educational Lexical Units. - Jizzax: Ilm nuri print , 2026.
8. Tilavova M. Dictionary of homonyms and polysemantic lexical units related to the field of education in English and Uzbek. - Jizzax: Ilm nuri print , 2026.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar