Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Sonlar
190+ Maqolalar
187+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

EKOLOGIK NOSOG‘LOMLIK SHAROITIDA RUHIY KASALLIKLARNING ZAMONAVIY EPIDEMIOLOGIYASI: JAHON TENDENSIYALARI VA QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASINING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Nashr sanasi
25.08.2026
Jurnal
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Nashr
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Sahifalar
499-504
DOI
10.5281/zenodo.21934008

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada ruhiy kasalliklar epidemiologiyasining zamonaviy jahon tendensiyalarining tahliliy sharhi keltirilgan bo‘lib, unda jiddiy texnogen va ekologik yuklamaga ega hududlarga alohida e’tibor qaratilgan. Qoraqalpog‘iston Respublikasi (Janubiy Orolbo‘yi) misolida Orol dengizi ekologik halokatining aholi ruhiy salomatligiga kompleks ta’siri ko‘rib chiqilgan. Tuz-chang aerozollari va toksikantlar ta’siridan tortib, ijtimoiy-iqtisodiy stress va solastalgiya sindromigacha bo‘lgan asosiy xavf omillari tahlil qilindi. Somatik patologiya bilan chambarchas bog‘liq bo‘lgan chegara astenik, xavotirli-depressiv va somatoform buzilishlar ustunlik qiladigan kasallanish tuzilmasi ochib berilgan. Hududda tibbiy-psixologik yordamni sog‘liqni saqlashning birlamchi bo‘g‘iniga integratsiya qilish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqildi

Kalit so‘zlar

Orolbo‘yi Qoraqalpog‘iston Respublikasi astenik sindrom ekologik inqiroz ruhiy buzilishlar epidemiologiyasi solastalgiya toksik-ekologik stress xavf omillari

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В статье приведен аналитический обзор современных мировых тенденций эпидемиологии психических расстройств с особым акцентом на регионы с критической техногенной и экологической нагрузкой. На примере Республики Каракалпакстан (Южное Приаралье) рассмотрено комплексное влияние экологической катастрофы Аральского моря на ментальное здоровье населения. Проанализированы ключевые факторы риска - от воздействия солепылевых аэрозолей и токсикантов до социально-экономического стресса и синдрома соластальгии. Раскрыта структура заболеваемости, в которой преобладают пограничные астенические, тревожно-депрессивные и соматоформные расстройства, тесно связанные с соматической патологией. Сформулированы рекомендации по интеграции медико-психологической помощи в первичное звено здравоохранения региона
Приаралье Республика Каракалпакстан астенический синдром соластальгия токсико-экологический стресс факторы риска экологический кризис эпидемиология психических расстройств
English
The article provides an analytical review of modern global trends in the epidemiology of mental disorders, with particular emphasis on regions with critical technogenic and environmental pressures. Using the Republic of Karakalpakstan (Southern Aral Sea region) as an example, the comprehensive impact of the Aral Sea ecological catastrophe on the mental health of the population was examined. Key risk factors were analyzed, ranging from exposure to salt-dust aerosols and toxicants to socio-economic stress and solasthalgia syndrome. The morbidity structure has been revealed, in which borderline asthenic, anxiety-depressive, and somatoform disorders predominate, which are closely linked to somatic pathology. Recommendations have been formulated for integrating medical and psychological assistance into the region's primary healthcare system
Aral Sea region Republic of Karakalpakstan asthenic syndrome environmental crisis epidemiology of mental disorders risk factors solasthalgia toxic-ecological stress

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Crighton E.J., Elliott S.J., Upshur R., van der Meer J., Small I. The Aral Sea disaster and self-rated health // Health & Place. 2003. Vol. 9, No. 2. P. 73-82. DOI: 10.1016/S1353-8292(02)00017-5 // https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12753790/
2. Crighton E.J., Elliott S.J., van der Meer J., Small I., Upshur R. Impacts of an environmental disaster on psychosocial health and well-being in Karakalpakstan // Social Science & Medicine. 2003. Vol. 56, No. 3. P. 551-567. DOI: 10.1016/S0277-9536(02)00054-0 // https://www.sciencedirect.com/science/article/
3. Galway L.P., Beery T., Jones-Casey K., Tasala K. Gaining a deeper understanding of the role of place in the development of climate anxiety // International Journal of Environmental Research and Public Health. 2022. Vol. 19.
4. Indoitu R., Orlovsky L., Orlovsky N. Dust emission and environmental changes in the dried bottom of the Aral Sea // Aeolian Research. 2015. Vol. 17. P. 101-110 // https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1875963715000282
5. IRIN News / ReliefWeb. Uzbekistan: Focus on the health impact of the Aral Sea crisis. 21 January 2002 // https://www.thenewhumanitarian.org/report/17839/
6. World Health Organization. Depression. Geneva: WHO // https://www.who.int/health-topics/depression
7. World Health Organization. Mental health. Geneva: World Health Organization // https://www.who.int/health-topics/mental-health
8. World Health Organization. Mental health and climate change: policy brief. Geneva: WHO, 2022 // https://www.who.int/publications/i/item/9789240045125
9. World Health Organization. Mental health of adolescents. Geneva: WHO // https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health
10. World Health Organization. Scaling up mental health care. Geneva: WHO // https://www.who.int/health-topics/mental-health/scaling-up-mental-health-care
11. World Health Organization. World mental health report: transforming mental health for all. Geneva: WHO, 2022 // https://www.who.int/publications/
12. World Meteorological Organization. The Future of the Aral Sea Lies in Transboundary Co-operation. WMO Bulletin // https://public.wmo.int/media/
13. Zholdasova M., Tussupova A., Berndtsson R. Health Impact of Drying Aral Sea: One Health and Socio-Economical Approach // Water. 2021. Vol. 13, No. 22. Art. 3196. DOI: 10.3390/w13223196 // https://www.mdpi.com/2073-4441/13/22/3196
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar