Oʻzbekcha
YANGI AVLOD DARSLIKLARI ASOSIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING GEOGRAFIK BILIMLARINI SHAKLLANTIRISH: DOLZARB MUAMMOLAR VA METODIK YECHIMLAR
Дата публикации
09.10.2026
Журнал
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Выпуск
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Аннотация
Maqolada boshlang‘ich ta’limda joriy etilayotgan yangi avlod «Tabiiy fan» (Science) darsliklaridagi geografik mazmunni o‘qitish nazariy, me’yoriy va amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Geografik savodxonlik, fazoviy tafakkur va xarita savodxonligi tushunchalari J. Piaje, L.S. Vigotskiy va J. Bruner yondashuvlari asosida yoritilgan. Integratsiyalashgan fan sharoitida o‘qituvchining geografik tayyorgarligi, mavhum tushunchalarning yosh xususiyatiga mosligi, mahalliy material, amaliy ta’minot, baholash va bosqichlar uzviyligi bilan bog‘liq muammolar aniqlangan. Geografik tushunchalarni spiral rivojlantirish ketma-ketligi, namunaviy dars modeli va baholash rubrikasi taklif etilgan
Ключевые слова
boshlang‘ich ta’lim
fazoviy tafakkur
o‘lkashunoslik
yangi avlod darsliklari
Tabiiy fan (Science)
geografik mazmun
xarita savodxonligi
spiral kurikulum
Русский
В статье с теоретической, нормативной и практической сторон анализируется преподавание географического содержания в учебниках нового поколения по интегрированному предмету «Естественные науки» (Science) в начальном образовании. Понятия географической грамотности, пространственного мышления и картографической грамотности раскрыты на основе подходов Ж. Пиаже, Л.С. Выготского и Дж. Брунера. Выявлены проблемы, связанные с географической подготовкой учителя, соответствием абстрактных понятий возрасту, местным материалом, практическим обеспечением, оцениванием и преемственностью ступеней. Предложены последовательность спирального развития географических понятий, модель урока и рубрика оценивания
краеведение
начальное образование
пространственное мышление
учебники нового поколения
Естественные науки (Science)
географическое содержание
картографическая грамотность
спиральная учебная программа
English
The article analyses the teaching of geographical content in the new-generation textbooks of the integrated subject «Natural Science» (Science) in primary education from theoretical, regulatory and practical perspectives. The concepts of geographical literacy, spatial thinking and map literacy are explained on the basis of the approaches of J. Piaget, L.S. Vygotsky and J. Bruner. Problems related to teachers’ geographical training, age-appropriateness of abstract concepts, local material, practical resources, assessment and continuity between stages are identified. A spiral sequence of geographical concepts, a model lesson and an assessment rubric are proposed
new-generation textbooks
primary education
spatial thinking
Natural Science (Science)
geographical content
map literacy
spiral curriculum
local studies
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil avgustdagi «Kimyo va biologiya yo‘nalishlarida uzluksiz ta’lim sifatini va ilm-fan natijadorligini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi PQ-4805-son qarori.
2. Maktablarda Science fani joriy etiladi: o‘qituvchilarni qiziqtirayotgan savollarga javoblar. — Kun.uz, 2020-yil 14-noyabr.
3. O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi (Prezidentning 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son farmoni bilan tasdiqlangan).
4. Tabiiy fanlarni o‘qitishning dolzarb muammolari, zamonaviy yondashuvlari va istiqbollari: Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari. — Buxoro, 2024-yil 20-may.
5. National Research Council. Learning to Think Spatially. — Washington, DC: The National Academies Press, 2006.
6. Geography for Life: National Geography Standards. 2nd ed. — Washington, DC: National Council for Geographic Education, 2012.
7. Piaget J., Inhelder B. The Psychology of the Child. — New York: Basic Books, 1969.
8. Piaget J., Inhelder B. The Child’s Conception of Space. — London: Routledge & Kegan Paul, 1956.
9. Vygotsky L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978.
10. Bruner J.S. The Process of Education. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1960.
11. OECD. The Future of Education and Skills: Education 2030. — Paris: OECD Publishing, 2018.
12. Harlen W. Teaching, Learning and Assessing Science 5–12. 4th ed. — London: SAGE, 2006.