Oʻzbekcha
VYETNAM TILIDA ARXAIK HISOB SO‘ZLAR VA ULARNING BUGUNGI KUNDAGI EVOLYUTSION KO‘RINISHLARI
Дата публикации
23.06.2026
Журнал
Концептуальные основы фундаментальных, прикладных и инновационных исследований в трансформации педагогического образования и воспитания
Выпуск
Сборник материалов международной научно-практической конференции на тему: «Концептуальные основы фундаментальных, прикладных и инновационных исследований в трансформации педагогического образования и воспитания»
Аннотация
Mazkur maqolada vyetnam tilining hisob so‘zlar (từ loại chỉ đơn vị) tizimi, xususan, arxaik birliklarning diaxronik taraqqiyoti va ularning zamonaviy til strukturasidagi o‘rni tadqiq etilgan. Tadqiqotda arxaik hisob so‘zlarning (đầu, ngọn, đấng, bậc, nóc) tildan chiqib ketish sabablari, semantik torayishi va universal hisob so‘zlar (“cái”, “con”) tomonidan assimilyatsiya qilinishi tahlil qilingan. Ishlab chiqilgan “Hisob so‘zning konvergentsiya qonuniyati” asosida til tizimidagi tejamkorlik tamoyili va maxsus birliklarning universal paradigmaga o‘tish mexanizmi yoritilgan. Tadqiqot jarayonida diaxronik, qiyosiy-tipologik va kognitiv tahlil metodlaridan foydalanilgan. Olingan natijalar vyetnam tili hisob so‘zlarini nafaqat miqdoriy ko‘rsatkich, balki borliqni lisoniy kategoriyalashning iyerarxik mikrotizimi sifatida baholashga asos bo‘ladi.
Ключевые слова
arxaik birliklar
diaxronik tahlil
grammatikalizatsiya
hisob so‘zlar
klassifikatorlar.
kognitiv tilshunoslik
konvergensiya qonuniyati
vyetnam tili
Русский
В статье исследуется система счетных слов (từ loại chỉ đơn vị) вьетнамского языка, в частности диахроническое развитие архаичных единиц и их место в структуре современного языка. Анализируются причины выхода из употребления архаичных счетных слов (đầu, ngọn, đấng, bậc, nóc), их семантическое сужение и ассимиляция универсальными счетными словами («cái», «con»). На основе разработанного «закона конвергенции счетных слов» раскрывается принцип экономии языковых средств и механизм перехода специализированных единиц в универсальную парадигму. В работе использованы диахронический, сравнительно-типологический и когнитивный методы анализа. Полученные результаты позволяют рассматривать вьетнамские счетные слова не просто как количественные показатели, а как иерархическую микросистему лингвистической категоризации бытия
архаичные единицы
вьетнамский язык
грамматикализация
диахронический анализ
закон конвергенции
классификаторы.
когнитивная лингвистика
счетные слова
English
This article examines the system of measure words (classifiers/từ loại chỉ đơn vị) in the Vietnamese language, specifically focusing on the diachronic development of archaic units and their role in the modern language structure. The study analyzes the reasons for the obsolescence of archaic measure words (e.g., đầu, ngọn, đấng, bậc, nóc), their semantic narrowing, and their assimilation by universal measure words (“cái”, “con”). Based on the developed “Law of Convergence of Measure Words”, the article elucidates the principle of linguistic economy and the mechanism by which specialized units shift into universal paradigms. The research employs diachronic, comparative-typological, and cognitive analysis methods. The results suggest that Vietnamese measure words should be interpreted not merely as quantitative indicators but as a hierarchical micro-system for the linguistic categorization of reality.
Vietnamese language
archaic units
classifiers.
cognitive linguistics
diachronic analysis
grammaticalization
law of convergence
measure words (classifiers)
1. Vyetnam tili hisob so‘zlari tizimi shunchaki leksik miqdor ko‘rsatkichlari yig‘indisi emas, balki tilning izolyatsiyalovchi (analitik) tabiatini sintaktik va morfologik muvozanatda ushlab turuvchi, kognitiv semantika hamda grammatika kesishmasida shakllangan universal iyerarxik mikrotizimdir.
2. Arxaik hisob so‘z o‘z taraqqiyoti davomida funksional konvergensiya qonuniyatiga bo‘ysungan holda, tor spesifikatsiyadan universalizatsiyaga qarab evolyutsiyaga uchragan.
3. Mazkur tarixiy qatlamlarni o‘zbek tili analoglari bilan qiyosiy-tipologik tahlil qilish, har ikki xalqning dunyoni lisoniy modellashtirishdagi milliy-kognitiv o‘ziga xosliklarini chuqur anglashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1. Cadière L. Syntaxe de la langue vietnamienne. – Paris: Publications de l'École Française d'Extrême-Orient, 1958. – 204–210 p.
2. Cao Xuân Hạo. Sơ thảo ngữ pháp chức năng tiếng Việt (Vyetnam tili funksional grammatikasi ocherklari). Tập 1. – Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục, 1991. – 310–315 p.
3. Cao Xuân Hạo. Tiếng Việt: Mấy vấn đề ngữ pháp và ngữ nghĩa (Vyetnam tili: Grammatika va semantikaning ba'zi masalalari). – Thành phố Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Trẻ, 2003. – 89–92 p.
4. Đỗ Hữu Châu. Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt (Vyetnam tili leksik semantikasi). – Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục, 2001. – 45–48 p.
5. Nguyễn Hồng Cổn. Cơ cấu loại từ trong tiếng Việt lịch sử (Vyetnam tili tarixida hisob so‘z strukturasi). – Hà Nội: Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, 2012. – 112–115 p.
6. Nguyễn Phú Phong. Le syntagme nominal en vietnamien (Vyetnam tilida nominal birikmalar). – Paris: L'Harmattan, 1992. – 77–81 p.
7. Nguyễn Tài Cẩn. Ngữ pháp tiếng Việt: Tiếng - Từ ghép - Đoản ngữ (Vyetnam tili grammatikasi: Bo'g'in - Qo'shma so'z - Birikma). – Hà Nội: Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội, 1975 (Tái bản 2004). – 142–149 p.
8. Nguyễn Tài Cẩn. Nguồn gốc và quá trình hình thành cách đọc Hán Việt. – Hà Nội: NXB Khoa học Xã hội, 1979.
9. Alves M. A Grammatical Sketch of Muong Loo // Mon-Khmer Studies Journal. – 2000. – Vol. 30. – P. 55–63.