Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Выпуски
190+ Статьи
187+ Участники
Oʻzbekcha

TUPROQDAGI MAKRO VA MIKROELEMENTLARNING MIQDORI VA ULARNING BATAT HOSILIGA TA’SIRI

Дата публикации
25.08.2026
Журнал
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Выпуск
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Страницы
68-71
DOI
10.5281/zenodo.21899398

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada och tusli bo‘z tuproqlar sharoitida tuproqdagi makro va mikroelementlarning miqdori hamda ularning batat (shirin kartoshka) ekinining o‘sishi va hosildorligiga ta’siri o‘rganilgan. Batat (Ipomoea batatas L.) – yuqori oziqaviy qiymatga ega, issiqsevar va tuproq unumdorligiga talabchan ekin hisoblanadi. Batatning yuqori va sifatli hosil berishi bevosita tuproqdagi makro va mikroelementlar miqdori hamda ularning o‘simlik tomonidan o‘zlashtirilish darajasiga bog‘liq. Tuproqdagi oziqa elementlarining muvozanati buzilganda hosildorlik pasayadi, tuganaklar sifati yomonlashadi va kasalliklarga chidamlilik kamayadi. Tadqiqotlar dala va laboratoriya sharoitida olib borilib, tuproqning agroximik ko‘rsatkichlari, jumladan azot, fosfor, kaliy, kalsiy, magniy kabi makroelementlar hamda temir, rux, marganets, mis va bor kabi mikroelementlarning miqdori aniqlangan. Olingan natijalar asosida oziq elementlar bilan ta’minlanganlik darajasi batat ekinining vegetativ rivojlanishi, ildiz hosil bo‘lishi va hosildorlik ko‘rsatkichlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi ilmiy jihatdan asoslab berilgan. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, makro va mikroelementlar bilan muvozanatli ta’minlangan tuproqlarda batat hosildorligi 25–40 % gacha yuqori bo‘ladi. Ayniqsa, kaliy va fosforning optimal miqdori tuganak massasini oshiradi, mikroelementlar esa sifat ko‘rsatkichlarini yaxshilaydi. Tuproqdagi makro va mikroelementlar batatning o‘sishi, rivojlanishi va hosildorligiga bevosita ta’sir etadi. Yuqori hosil olish uchun tuproqning agroximik tahlilini o‘tkazish, o‘g‘itlarni ilmiy asosda va me’yorida qo‘llash zarur. Makroelementlar vegetativ va generativ rivojlanishni ta’minlasa, mikroelementlar fiziologik jarayonlarni faollashtirib, tuganaklar sifati va hosil barqarorligini oshiradi.

Ключевые слова

agroximik tahlil batat hosildorlik makroelementlar mikroelementlar mineral oziqlanish och tusli bo‘z tuproq shirin kartoshka tuproq oziqlanishi

Версии на других языках

Русский
В данной статье изучается содержание макро- и микроэлементов в почве и их влияние на рост и урожайность батата на светло-серых почвах. Батат (Ipomoea batatas L.) — культура с высокой питательной ценностью, теплолюбивая и требовательная к плодородию почвы. Высокая и высококачественная урожайность батата напрямую зависит от содержания макро- и микроэлементов в почве и уровня их поглощения растением. При нарушении баланса питательных веществ в почве снижается продуктивность, ухудшается качество клубней и снижается устойчивость к болезням. Исследования проводились в полевых и лабораторных условиях, определялись агрохимические показатели почвы, включая содержание макроэлементов, таких как азот, фосфор, калий, кальций, магний, и микроэлементов, таких как железо, цинк, марганец, медь и бор. На основании полученных результатов научно доказано, что уровень обеспеченности питательными веществами оказывает существенное влияние на вегетативное развитие, формирование корней и показатели урожайности батата. Научные исследования показывают, что урожайность батата на 25–40% выше в почвах со сбалансированным содержанием макро- и микроэлементов. В частности, оптимальное количество калия и фосфора увеличивает массу клубней, а микроэлементы улучшают качественные показатели. Макро- и микроэлементы в почве напрямую влияют на рост, развитие и урожайность батата. Для получения высоких урожаев необходимо проводить агрохимический анализ почвы и применять удобрения на научной основе и в умеренных количествах. Макроэлементы обеспечивают вегетативное и генеративное развитие, а микроэлементы активизируют физиологические процессы, повышая качество клубней и стабильность урожая
агрохимический анализ батат макроэлементы микроэлементы минеральное питание питание почвы светло-серая почва урожайность
English
This article studies the content of macro and microelements in the soil and their effect on the growth and yield of sweet potato (sweet potato) in light gray soils. Sweet potato (Ipomoea batatas L.) is a crop with high nutritional value, heat-loving and demanding on soil fertility. High and high-quality sweet potato yields directly depend on the content of macro and microelements in the soil and the level of their absorption by the plant. When the balance of nutrients in the soil is disturbed, productivity decreases, the quality of tubers deteriorates, and resistance to diseases decreases. Research was conducted in field and laboratory conditions, and agrochemical indicators of the soil were determined, including the content of macroelements such as nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium, and microelements such as iron, zinc, manganese, copper, and boron. Based on the results obtained, it is scientifically proven that the level of nutrient supply has a significant impact on the vegetative development, root formation and yield indicators of sweet potato crops. Scientific studies show that sweet potato yields are 25–40% higher in soils with a balanced supply of macro and microelements. In particular, the optimal amount of potassium and phosphorus increases the tuber mass, and microelements improve quality indicators. Macro and microelements in the soil directly affect the growth, development and yield of sweet potatoes. To obtain high yields, it is necessary to conduct agrochemical analysis of the soil and apply fertilizers on a scientific basis and in moderation. Macroelements ensure vegetative and generative development, while microelements activate physiological processes, increasing the quality of tubers and yield stability
agrochemical analysis light gray soil macroelements microelements mineral nutrition soil nutrition sweet potato yield

Список литературы

1. Dospexov B.A. Metodika polevogo opyta. – Moskva: Agropromizdat, 1985. B. 45–72.
2. Mineyev V.G. Agroximiya. – Moskva: MGU nashriyoti, 2004. B. 112–135.
3. Ortiqov T., Karimov A. Tuproqshunoslik va agrokimyo asoslari. – Toshkent: O‘qituvchi, 2010. B. 56–78.
4. Mengel K., Kirkby E.A. Principles of Plant Nutrition. – Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2001. P. 210–245.
5. Woolfe J.A. Sweet Potato: An Untapped Food Resource. – Cambridge University Press, 1992. P. 33–60.