Oʻzbekcha
REFLEKSIV-PEDAGOGIK KOMPETENTLIKNI BAHOLASH MEZONLARI VA RIVOJLANGANLIK DARAJALARI: DIAGNOSTIK MODEL
Дата публикации
29.10.2026
Журнал
Республиканская научно-практическая конференция на тему «Цифровая и педагогическая трансформация и исследовательские модели современного образования»
Выпуск
Республиканская научно-практическая конференция на тему «Цифровая и педагогическая трансформация и исследовательские модели современного образования»
Аннотация
Maqolada bo‘lajak o‘qituvchining refleksiv-pedagogik kompetentligini baholashning ilmiy asoslangan mezonlari, diagnostik ko‘rsatkichlari hamda uch darajali (past, o‘rta, yuqori) rivojlanganlik modeli ishlab chiqilgan. Tadqiqot maqsadi kompetentlikning to‘rt komponenti (kognitiv-analitik, faoliyatli-protsessual, metakognitiv-refleksiv, motivatsion-qadriyatli) bo‘yicha baholash mezonlari va ko‘rsatkichlarini ilmiy asoslash, rivojlanganlik darajalarining ierarxik modelini yaratish hamda uni amaliy diagnostikaga tatbiq etish yo‘llarini ko‘rsatishdan iborat. Tadqiqotda qiyosiy-tahliliy metod va tizimli adabiyotlar sharhi qo‘llanilib, 15 ta ilmiy manba tahlil qilindi. Natijada har bir komponent uchun uchtadan, jami 12 ta diagnostik ko‘rsatkich ishlab chiqildi. Uch darajali (reproduktiv, konstruktiv-analitik, innovatsion-kreativ) modelning har bir bosqichi aniq, kuzatiladigan xatti-harakat belgilariga ega ekanligi asoslandi. Shuningdek, har bir daraja uchun adaptiv ta’lim tizimida zarur bo‘lgan qo‘llab-quvvatlash (scaffolding) intensivligi belgilandi va amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ключевые слова
refleksiv-pedagogik kompetentlik
baholash mezonlari
diagnostik ko‘rsatkichlar
rivojlanganlik darajalari
pedagogik diagnostika
adaptiv ta’lim
scaffolding
bo‘lajak o‘qituvchi.
Русский
В статье разработаны научно обоснованные критерии оценки рефлексивно-педагогической компетентности будущего учителя, диагностические показатели и трёхуровневая (низкий, средний, высокий) модель её сформированности. Цель исследования – научно обосновать критерии и показатели оценки по четырём компонентам компетентности (когнитивно-аналитический, деятельностно-процессуальный, метакогнитивно-рефлексивный, мотивационно-ценностный), создать иерархическую модель уровней сформированности и определить пути её практического применения в диагностике. Использованы сравнительно-аналитический метод и систематический обзор литературы, проанализировано 15 научных источников. Разработано по три диагностических показателя для каждого компонента, всего 12 показателей. Обосновано, что каждая ступень трёхуровневой модели (репродуктивный, конструктивно-аналитический, инновационно-креативный уровни) обладает чёткими наблюдаемыми поведенческими признаками. Для каждого уровня определена необходимая интенсивность поддержки (scaffolding) в адаптивной обучающей системе и сформулированы практические рекомендации.
рефлексивно-педагогическая компетентность
критерии оценки
диагностические показатели
уровни сформированности
педагогическая диагностика
адаптивное обучение
скаффолдинг
будущий учитель.
English
The article develops scientifically grounded assessment criteria, diagnostic indicators, and a three-level (low, medium, high) development model for pre-service teachers' reflective-pedagogical competence. The study aims to substantiate assessment criteria and indicators across the four components of the competence (cognitive-analytical, activity-procedural, metacognitive-reflective, and motivational-value), to construct a hierarchical model of development levels, and to identify ways of applying it in practical diagnostics. A comparative-analytical method and a systematic literature review were applied, and 15 scientific sources were analyzed. Three diagnostic indicators were developed for each component, 12 in total. It was established that each stage of the three-level model (reproductive, constructive-analytical, and innovative-creative) has clear, observable behavioral markers. The required scaffolding intensity in an adaptive learning system was determined for each level, and practical recommendations were formulated.
reflective-pedagogical competence
assessment criteria
diagnostic indicators
development levels
pedagogical diagnostics
adaptive learning
scaffolding
pre-service teacher
1. Карпов, А. В. (2004). Психология рефлексивных механизмов деятельности. Москва: Институт психологии РАН.
2. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70.
3. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press.
4. Baker, R. S., & Yacef, K. (2009). The state of educational data mining in 2009: A review and future visions. Journal of Educational Data Mining, 1(1), 3–17.
5. Умаров, Б. М. (2017). Педагогик психология ва рефлексив жараёнлар диагностикаси. Тошкент: Академия.
6. Красовский, Ю. Д. (2018). Педагогическая рефлексия и диагностика профессионального роста. Москва: Юнити.
7. Flavell, J. H. (1979). Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive–developmental inquiry. American Psychologist, 34(10), 906–911.
8. Schön, D. A. (1983). The reflective practitioner: How professionals think in action. New York: Basic Books.
9. Муслимов, Н. А., & Рузиев, Х. (2018). Педагогик компетентлик ва рефлексив маданият. Тошкент: Сано-стандарт.
10. Korthagen, F. A. J., Kessels, J., Koster, B., Lagerwerf, B., & Wubbels, T. (2001). Linking practice and theory: The pedagogy of realistic teacher education. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates.
11. Sharipov, Sh. S. (2018). Talabalarda refleksiv faoliyat va metakognitiv ko‘nikmalarni shakllantirish nazariyasi. Toshkent: O‘qituvchi.
12. Turg‘unov, S. T. (2016). Pedagogik jarayonlarni boshqarish va sifatini oshirishda refleksiv yondashuv. Toshkent: Fan.
13. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257–285.
14. Begimqulov, U. Sh. (2007). Oliy pedagogik ta’lim tizimiga AKTni joriy etishning nazariy va amaliy asoslari: ped. fan. dok. diss. Toshkent.
15. Tayloqov, N. I. (2021). Raqamli ta’lim muhitida bo‘lajak o‘qituvchilarning raqamli kompetentligini rivojlantirish. Toshkent: Sano-standart.