Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari

Namangan davlat pedagogika instituti hamda G.V. Plexanov nomidagi Rossiya iqtisodiyot universitetining Toshkent shahri filiali hamkorligida joriy yilning 10-avgust kuni "Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari" mavzusidagi II an’anaviy Respublika miqyosidagi konferensiya o‘tkazilishi rejalashtirilgan.

1+ Выпуски
190+ Статьи
187+ Участники
English

PSYCHOLOGICAL MECHANISMS OF DEVELOPING PERSONAL CREATIVITY IN LATE ADOLESCENTS: SELF-REGULATION AND INTRINSIC MOTIVATION

Дата публикации
25.08.2026
Журнал
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Выпуск
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Страницы
241-245
DOI
10.5281/zenodo.21912259

Авторы

Аннотация

This article presents a theoretical and analytical overview of the psychological mechanisms that support the development of personal creativity in late adolescents (senior general-secondary school students, approximately 16–18 years of age, grades 10–11). Creativity is understood not only as a cognitive ability but also as an integrated system encompassing motivational, emotional, self-regulatory, and socio-contextual components. The paper synthesizes well-established perspectives in creativity research and proposes a structured model in which divergent thinking, domain knowledge, intrinsic motivation, self-efficacy, metacognitive regulation, and supportive learning environments jointly enable creative performance. Special attention is given to self-regulation (goal setting, monitoring, reflection) and intrinsic motivation (autonomy, interest, meaning) as mechanisms that connect creative potential with real creative actions. The article gives particular attention to the fact that late adolescence is a sensitive stage for the consolidation of creative identity, since it coincides with the stabilization of abstract and hypothetical reasoning, the intensification of identity formation, and the approaching necessity of choosing a professional or educational pathway. The article outlines practical implications for senior secondary school education, including psychological factors in designing creative tasks, feedback strategies, and classroom climates that reduce fear of mistakes while strengthening late adolescents' creative identity

Ключевые слова

creative identity creativity development divergent thinking educational psychology intrinsic motivation late adolescence late adolescents metacognition personal creativity self-regulation

Версии на других языках

Oʻzbekcha
Ushbu maqolada kech o‘smirlik davrida shaxsiy kreativlikni rivojlantirishni qo‘llab-quvvatlovchi psixologik mexanizmlarning nazariy va tahliliy sharhi taqdim etilgan. Bunda umumiy o‘rta ta’lim maktablarining yuqori sinf o‘quvchilari, ya’ni taxminan 16–18 yoshdagi 10–11-sinf o‘quvchilari nazarda tutiladi. Kreativlik nafaqat kognitiv qobiliyat, balki motivatsion, emotsional, o‘zini o‘zi boshqarish va ijtimoiy-kontekstual komponentlarni qamrab oluvchi yaxlit tizim sifatida talqin qilinadi. Maqolada kreativlik bo‘yicha shakllangan ilmiy yondashuvlar umumlashtirilib, divergent fikrlash, sohaga oid bilimlar, ichki motivatsiya, o‘ziga bo‘lgan ishonch, metakognitiv boshqaruv va qo‘llab-quvvatlovchi ta’lim muhiti ijodiy faoliyatni birgalikda ta’minlaydigan tarkibiy model taklif etiladi. Kreativ salohiyatni real ijodiy harakatlar bilan bog‘lovchi mexanizmlar sifatida o‘zini o‘zi boshqarish (maqsad qo‘yish, monitoring, refleksiya) va ichki motivatsiyaga (mustaqillik, qiziqish, mazmunlilik) alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, kech o‘smirlik davri kreativ identiklikni mustahkamlash uchun sezgir bosqich ekanligi ta’kidlanadi, chunki aynan shu davr abstrakt va faraziy fikrlashning barqarorlashuvi, shaxsiy identiklikning faol shakllanishi hamda kasbiy yoki ta’limiy yo‘nalishni tanlash zaruratining yaqinlashuvi bilan tavsiflanadi. Maqolada yuqori sinf ta’limi uchun amaliy tavsiyalar ham bayon etilib, ular kreativ topshiriqlarni loyihalashda psixologik omillarni hisobga olish, samarali fikr-mulohaza strategiyalarini qo‘llash hamda xato qilish qo‘rquvini kamaytirib, o‘quvchilarning kreativ identikligini mustahkamlovchi sinf muhitini shakllantirishni qamrab oladi
divergent fikrlash ichki motivatsiya katta o‘smirlar kech o‘smirlik kreativ identiklik kreativlikni rivojlantirish metakognitsiya o‘ziga bo‘lgan ishonch o‘zini o‘zi boshqarish pedagogik psixologiya shaxsiy kreativlik
Русский
В статье представлен теоретико-аналитический обзор психологических механизмов, способствующих развитию личностной креативности в период позднего подросткового возраста (учащиеся старших классов общеобразовательной школы, примерно 16–18 лет, 10–11 классы). Креативность рассматривается не только как когнитивная способность, но и как интегрированная система, включающая мотивационные, эмоциональные, саморегуляционные и социально-контекстуальные компоненты. В статье обобщены устоявшиеся подходы в исследованиях креативности и предложена структурированная модель, в которой дивергентное мышление, предметные знания, внутренняя мотивация, самоэффективность, метакогнитивная регуляция и поддерживающая образовательная среда совместно обеспечивают творческую деятельность. Особое внимание уделяется саморегуляции (постановка целей, мониторинг, рефлексия) и внутренней мотивации (автономия, интерес, осмысленность) как механизмам, связывающим творческий потенциал с реальными творческими действиями. Подчеркивается, что поздний подростковый возраст является чувствительным этапом для укрепления творческой идентичности, поскольку он совпадает со стабилизацией абстрактного и гипотетического мышления, активизацией формирования идентичности и приближением необходимости выбора профессиональной или образовательной траектории. В статье обозначены практические выводы для старшей школы, включая учет психологических факторов при разработке творческих заданий, выборе стратегий обратной связи и формировании благоприятного психологического климата в классе, снижающего страх ошибок и укрепляющего творческую идентичность старшеклассников
внутренняя мотивация дивергентное мышление личностная креативность метакогниция педагогическая психология поздний подростковый возраст развитие креативности саморегуляция старшие подростки творческая идентичность

Список литературы

1. Guilford, J. P. Creativity. – American Psychologist, 1950.
2. Torrance, E. P. Torrance Tests of Creative Thinking. – Lexington, MA: Personnel Press, 1966.
3. Amabile, T. M. The Social Psychology of Creativity. – New York: Springer-Verlag, 1983.
4. Csikszentmihalyi, M. Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention. – New York: HarperCollins, 1996.
5. Sternberg, R. J., Lubart, T. I. Defying the Crowd: Cultivating Creativity in a Culture of Conformity. – New York: Free Press, 1995.
6. Bandura, A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. – New York: W. H. Freeman, 1997.
7. Deci, E. L., Ryan, R. M. The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. – Psychological Inquiry, 2000.
8. Kaufman, J. C., Sternberg, R. J. (Eds.). The Cambridge Handbook of Creativity. – Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
9. Runco, M. A., Jaeger, G. J. The standard definition of creativity. – Creativity Research Journal, 2012.
10. Sawyer, R. K. Explaining Creativity: The Science of Human Innovation (2nd ed.). – New York: Oxford University Press, 2012.
11. Piaget, J. The Origins of Intelligence in Children. – New York: International Universities Press, 1952.
12. Erikson, E. H. Identity: Youth and Crisis. – New York: W. W. Norton & Company, 1968.
13. Arnett, J. J. Emerging Adulthood: A Theory of Development from the Late Teens Through the Twenties. – American Psychologist, 2000, 55(5), 469–480.