Oʻzbekcha
O‘ZBEKISTON TIJORAT BANKLARIDA FOIZ RISKINI STRESS-TESTLASH ASOSIDA BAHOLASH
Дата публикации
25.08.2026
Журнал
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Выпуск
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Аннотация
Tezisda O‘zbekiston tijorat banklarida foiz riskini stress-testlash asosida baholashning uslubiy va amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tahlil O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, O‘zmilliybank va «Turonbank»ning 2020-2025 yillarga oid ma’lumotlari asosida amalga oshirilgan. Foizga sezgir aktivlar va majburiyatlar tafovuti aniqlanib, 200 va 400 bazis bandlik foiz shoklarining sof foizli daromadga ta’siri baholangan. Foiz riskini baholashda qayta narxlanish muddatlari, valyutalar, stavka turlari va mijozlar xulq-atvorini hisobga olish zarurligi asoslangan. Qayta narxlanish tafovuti tahlili, ichki limitlar, sof foizli daromad va kapitalning iqtisodiy qiymatini birgalikda baholash hamda stress-ssenariylarni kengaytirish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan
Ключевые слова
foiz riski
foiz tafovuti
foizga sezgir aktivlar
kapitalning iqtisodiy qiymati
qayta narxlanish
sof foizli daromad
stress-test
tijorat banklari
Русский
В тезисе исследованы методические и практические аспекты оценки процентного риска в коммерческих банках Узбекистана на основе стресс-тестирования. Анализ проведён по данным Центрального банка Республики Узбекистан, Национального банка Узбекистана и АКБ «Туронбанк» за 2020–2025 годы. Определён разрыв между активами и обязательствами, чувствительными к изменению процентных ставок, а также оценено влияние процентных шоков величиной 200 и 400 базисных пунктов на чистый процентный доход. Результаты показали, что снижение процентных ставок на 200 базисных пунктов может сократить чистый процентный доход Национального банка Узбекистана и АКБ «Туронбанк» соответственно на 8,9% и 6,7%. Обоснована необходимость учитывать сроки переоценки, валюты, виды процентных ставок и поведение клиентов. Разработаны предложения по анализу разрыва переоценки, установлению внутренних лимитов, совместной оценке чистого процентного дохода и экономической стоимости капитала, а также расширению сценариев стресс-тестирования
коммерческие банки
переоценка процентных ставок
процентный разрыв
процентный риск
стресс-тестирование
чистый процентный доход
чувствительные к процентным ставкам активы
экономическая стоимость капитала
English
This thesis examines the methodological and practical aspects of assessing interest rate risk in Uzbekistan’s commercial banks through stress testing. The analysis is based on data from the Central Bank of the Republic of Uzbekistan, the National Bank of Uzbekistan, and Turonbank for 2020–2025. The gap between interest-sensitive assets and liabilities was determined, and the effects of 200- and 400-basis-point interest rate shocks on net interest income were assessed. The findings indicate that a 200-basis-point decline in interest rates could reduce the net interest income of the National Bank of Uzbekistan and Turonbank by 8.9% and 6.7%, respectively. The study substantiates the need to consider repricing maturities, currencies, interest rate types, and customer behaviour when assessing interest rate risk. Recommendations are proposed for repricing gap analysis, internal limits, the integrated assessment of net interest income and the economic value of equity, and the expansion of stress-testing scenarios
commercial banks
economic value of equity
interest rate gap
interest rate risk
interest-sensitive assets
net interest income
repricing
stress testing
1. Basel Committee on Banking Supervision. Interest Rate Risk in the Banking Book. Basel: Bank for International Settlements, 2016.
2. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. 2025 yil uchun yillik hisobot. Toshkent, 2026.
3. Basel Committee on Banking Supervision. Recalibration of Shocks in the Interest Rate Risk in the Banking Book Standard. Basel: Bank for International Settlements, 2024.
4. English W.B. Interest Rate Risk and Bank Net Interest Margins // BIS Quarterly Review. 2002. December. P. 67-82.
5. Borio C., Gambacorta L., Hofmann B. The Influence of Monetary Policy on Bank Profitability. BIS Working Papers, No. 514. Basel: Bank for International Settlements, 2015.
6. Abdymomunov A., Gerlach J., Sakurai Y. Interest Rate Risk in the U.S. Banking Sector. Federal Reserve Bank of Richmond, 2023.
7. Maksudova S.S. Tijorat banklari moliyaviy barqarorligini ta’minlashda stress-testni o‘tkazish amaliyoti va tahlili // «Xalqaro moliya va hisob» ilmiy elektron jurnali. 2024. № 1.
8. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Asosiy stavka dinamikasi va pul-kredit siyosatiga oid ma’lumotlar, 2020-2025 yillar.
9. «O‘zbekiston Respublikasi Tashqi iqtisodiy faoliyat milliy banki» AJ. 2025 yil yakuni bo‘yicha moliyaviy hisobot. Toshkent, 2026.
10. «Turonbank» ATB. 2025 yil yakunlari bo‘yicha yillik hisobot. Toshkent, 2026.