Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Выпуски
142+ Статьи
147+ Участники
Oʻzbekcha

O’ZBEK VA INGLIZ SHE’RIY MATNLARIDA QO‘LLANILGAN METAFORALAR QIYOSIY TAHLILI

Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
644-651
DOI
10.5281/zenodo.23828011

Авторы

Аннотация

Ushbu maqola o‘zbek va ingliz tillaridagi sheriy matnlarda metaforalarni qiyosiy tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqot vehicle–tenor–ground modeli asosida badiiy metaforalarning semantik va struktural xususiyatlarini aniqlashga qaratilgan. Tahlil jarayonida ikki til metaforalarining badiiy ifoda, obrazlilik va semantik chuqurlik jihatidagi o‘xshashlik va farqliklari o‘rganilgan. Shuningdek, tadqiqot madaniy va lingvistik kontekstning metafora yaratish va qabul qilishga ta’siri, badiiy interpretatsiya va tarjimada yuzaga keladigan qiyinchiliklar bilan bog‘liq masalalarni yoritadi. Maqola kognitiv yondashuvni badiiy tahlil bilan integratsiya qilish orqali metafora tahlilining nazariy va amaliy imkoniyatlarini kengaytiradi va tarjimon hamda adabiyotshunoslar uchun metaforik ma’noni aniqlash, semantik izoh berish va madaniy moslashuvni ta’minlash bo‘yicha ilmiy asoslangan tavsiyalarni taqdim etadi.

Ключевые слова

interpretatsiya kognitiv yondashuv madaniy kontekst qiyosiy tahlil badiiy metafora vehicle tenor ground semantik izoh

Версии на других языках

Русский

СРАВНИТЕЛЬНЫЙ АНАЛИЗ МЕТАФОР, ИСПОЛЬЗУЕМЫХ В УЗБЕКСКИХ И АНГЛИЙСКИХ ПОЭТИЧЕСКИХ ТЕКСТАХ

Данная статья посвящена сравнительному анализу метафор в узбекских и английских поэтических текстах. Исследование основано на модели vehicle–tenor–ground, что позволяет выявить семантические и структурные особенности художественных метафор. В процессе анализа рассматриваются сходства и различия в использовании метафор в двух языках с точки зрения художественной выразительности, образности и семантической глубины. Особое внимание уделено влиянию лингвистического и культурного контекста на создание, восприятие и перевод метафор. Интеграция когнитивного и литературного подходов расширяет теоретические и практические возможности анализа метафор и предоставляет научно обоснованные рекомендации для переводчиков и литературоведов по интерпретации, семантическому разбору и культурной адаптации метафорического значения в поэзии.
интерпретация когнитивный подход культурный контекст сравнительный анализ художественная метафора семантическая интерпретация
English

COMPARATIVE ANALYSIS OF METAPHORS USED IN UZBEK AND ENGLISH POETIC TEXTS

This article presents a comparative analysis of metaphors in Uzbek and English poetic texts. The study applies the vehicle–tenor–ground model to examine the semantic and structural characteristics of artistic metaphors. The analysis highlights similarities and differences in poetic metaphor usage across the two languages, with special attention to expressive depth, figurative imagery, and semantic nuance. The research further considers the influence of linguistic and cultural context on the creation, reception, and translation of metaphors. By integrating cognitive and literary approaches, the study expands the theoretical and practical framework of metaphor analysis and provides scientifically grounded recommendations for translators and literary scholars to interpret, explain, and culturally adapt metaphorical meaning in poetry.
cognitive approach comparative analysis cultural context interpretation artistic metaphor vehicle tenor ground semantic interpretation

Список литературы

1. Aristotel. Ritorika Poetika. – Labirint, 2000, 173.
2. https://poemanalysis.com/best-poems
3. https://poemanalysis.com/best-poems
4. Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. Chicago: University of Chicago Press.
5. Larkin, P. (2003). Collected Poems. London: Faber and Faber.
6. Navoiy, A. (2001). Xamsa. Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot.
7. Oripov, A. (2019). Saylanma. Toshkent: O‘zbekiston nashriyoti.
8. Миртожиев М. Кўчма маъно ҳосил қилувчи ҳодисалар классификациясига доир//Ўзбек филологияси масалалари. Тошкент давлат университети илмий асарлари. 362-чиқиши. Тошкент, 1970. ‒ Б.132.
9. Рофиева Г. Ўзбек тилидан француз тилига концептуал метафоралар таржимасининг ўзига хос хусусиятлари (Эркин Аъзам асарлари асосида): Филол. фанлари бўйича фалсафа доктори (PhD) дисс. автореф. – Тошкент, 2020. – Б. 12.
10. Алиқулов Т. Полисемияларнинг ҳосил бўлиши ҳақида//Ўзбек тили ва адабиёти. 1963.№6. ‒ Б.42.
11. Қобулжонова Г. Метафоранинг системавий лингвистик талқини. Филол. фан. номз.…дисс..‒ Тошкент, 2000. ‒ 33 б.