Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Выпуски
209+ Статьи
214+ Участники
Oʻzbekcha

ONLAYN BAZALARNING DIALEKTOLOGIYADAGI AHAMIYATI

Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
920-925
DOI
10.5281/zenodo.24072148

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada o‘zbek va jahon dialektologiyasida mavjud dialektal materiallarni raqamlashtirish jarayoni, elektron lingvistik bazalarni shakllantirish tamoyillari hamda ularning ilmiy-amaliy imkoniyatlari tahlil qilinadi. Jahon dialektologiyasida yaratilgan raqamli platformalar va dialektal ma’lumotlar bazalarining tuzilishi, funksional imkoniyatlari, qo‘llanish ko‘lami hamda ulardan lingvistik tadqiqotlarda foydalanish tajribasi ilmiy manbalar asosida yoritiladi. Shuningdek, o‘zbek dialektologiyasida raqamlashtirish jarayonining hozirgi holati, mavjud muammolar, dialektal birliklarni elektron muhitga kiritish, ularni tizimlashtirish, lingvistik jihatdan annotatsiyalash va izlash imkoniyatlarini takomillashtirish masalalariga alohida e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda o‘zbek dialektologiyasining jahon tajribasi bilan o‘zaro qiyosiy jihatlari, mavjud yondashuvlarning umumiy va farqli tomonlari hamda ilg‘or raqamli texnologiyalarni milliy dialektologik tadqiqotlarga tatbiq etish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shu bilan birga, Surxondaryo viloyati Jarqo‘rg‘on tumani hududida qo‘llanadigan sheva birliklarini raqamlashtirish, ularni lingvistik mezonlar asosida tasniflash, dasturiy ta’minotini yaratish va elektron bazada tizimli aks ettirishning amaliy jihatlari tahlil etiladi. Maqolada dialektal korpusni takomillashtirish, mavjud ma’lumotlarni boyitish va kelgusida o‘zbek shevalarining raqamli resurslarini yaratish bo‘yicha ilmiy-amaliy taklif va tavsiyalar ilgari suriladi.

Ключевые слова

baza dialekt lahja sheva yunikod Xelsinki NorDic Mandarin korpusi intralingvistik respondent

Версии на других языках

Русский
В данной статье рассматриваются процессы цифровизации диалектных материалов в узбекской и мировой диалектологии, принципы формирования электронных лингвистических баз данных, а также их научно-практический потенциал. На основе научных источников анализируются структура и функциональные возможности цифровых платформ и диалектных баз данных, созданных в рамках мировой диалектологии, масштабы их применения и опыт использования подобных ресурсов в лингвистических исследованиях. Особое внимание уделяется современному состоянию цифровизации в узбекской диалектологии, существующим проблемам, вопросам включения диалектных единиц в электронную среду, их систематизации, лингвистической аннотации и совершенствования поисковых возможностей. В исследовании также рассматриваются сравнительные аспекты узбекской диалектологии в контексте мирового опыта, выявляются общие и отличительные особенности существующих подходов, а также анализируются возможности внедрения современных цифровых технологий в национальные диалектологические исследования. Наряду с этим освещаются практические подходы к цифровизации диалектных единиц, используемых на территории Джаркурганского района Сурхандарьинской области, их классификации на основе лингвистических критериев, разработке соответствующего программного обеспечения и системному представлению в электронной базе данных. В статье представлены научно-практические предложения и рекомендации, направленные на совершенствование узбекского диалектального корпуса, расширение существующих цифровых ресурсов и создание в перспективе комплексных цифровых баз узбекских диалектов.
база данных диалект наречие говор Юникод Хельсинкский корпус NorDiaSyn Мандаринский корпус интралингвистический респондент
English
This article examines the process of digitizing dialectal materials in Uzbek and international dialectology, the principles underlying the development of electronic linguistic databases, and their scientific and practical potential. It provides a review, based on scholarly sources, of the structure and functionality of digital platforms and dialectal databases developed within international dialectological research, their scope of application, and the experience of utilizing such resources in linguistic studies. Particular attention is paid to the current state of digitization in Uzbek dialectology, existing challenges, the integration of dialectal units into digital environments, their systematic organization and linguistic annotation, as well as the improvement of search and retrieval capabilities. The study also considers the comparative aspects of Uzbek dialectology in relation to international experience, identifying both common and distinctive features of existing approaches and exploring the possibilities of applying advanced digital technologies to national dialectological research. In addition, the article analyzes practical approaches to digitizing dialectal units used in the Jarqo‘rg‘on district of Surxondaryo region, classifying them according to linguistic criteria, developing the relevant software infrastructure, and systematically representing them within an electronic database. The article concludes with a set of scientific and practical proposals and recommendations aimed at improving the Uzbek dialectal corpus, expanding existing digital resources, and facilitating the development of comprehensive digital repositories of Uzbek dialects in the future.
database dialect dialect group vernacular Unicode Helsinki Corpus NorDiaSyn Mandarin Corpus intralinguistic respondent.

Список литературы

1. Холова М. А. O‘zbek shevalarining standart tilga munosabati va til tizimidagi o‘rni (Boysun tumani “j” lovchi shevalar misolida) //Международный журнал искусство слова. – 2020. – Т. 3. – №. 5.
2. Холиёров Ў. Ўзбек тили таълимий корпусини тузишнинг лингвистик асослари. Филол. фан. бўйича фалсафа доктори (PhD) дис. Автореф. – Термиз, 2021. – Б. 52.
3. Ахмедова Д. Атов бирликларини ўзбек тили корпуслари учун лексик-семантик теглашнинг лингвистик асослари Филология фанлари фалсафа доктори (PhD) ... дис. Автореферати: 10.00.01- Ўзбек тили.
4. Раҳимов С. Ўзбек тили Сурхондарё шевалари (Фонетика, Лексика). – Тошкент: Фан, 1985. – Б. 13.
5. Холова М. Database of the uzbek dialect online dictionary and notes on the translation of the kipchak dialect into english //международный журнал искусство слова. – 2023. – Т. 6. – №. 4.
6. Холова М. Практика создания диалектного корпуса узбекского языка //Каталог учебников. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 3-206.
7. Turdialiyev A. Denov kichik dialektal zonasining xususiyatlariga doir //Oltin bitiglar–Golden Scripts. – 2022. – Т. 3. – №. 3.
8. A. Qarshiyev, S. Karimov, M. Tursunov. B. Xolmuxamedov. O‘zbek tili korpusining dasturiy ta'minoti interfeysi va qidiruv tizimidan foydalanish// j.: COMPUTER LINGUISTICS: PROBLEMS, SOLUTIONS, PROSPECT. Y.2021.
9. Turdialiyev A. Denov shevasini areal o‘rganish va til korpusiga joylashtirish. F.f.f.d. Avtoref. B. 19.
10. Холова М. А. Boysun shevasi onlayn ma’lumotlar bazasi (qidirish va saralash imkoniyatlari asosida) //Международный журнал искусство слова. – 2021. – Т. 4. – №. 1-1.