"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan Namangan davlat pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim kafedrasi tomonidan 2026-yil 9-oktyabr kuni o'tkazilgan

1+ Выпуски
37+ Статьи
38+ Участники
Oʻzbekcha

METAKOGNITIV O‘QISH STRATEGIYALARINING MAZMUNI, TUZILMASI VA KOGNITIV O‘QISH STRATEGIYALARI BILAN O‘ZARO ALOQASI

Дата публикации
09.10.2026
Журнал
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Выпуск
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
6-9
DOI
10.5281/zenodo.23233576

Авторы

Аннотация

Maqolada metakognitiv o‘qish strategiyalarining mazmuni va tuzilmaviy tarkibi, shuningdek, ularning kognitiv o‘qish strategiyalari bilan o‘zaro aloqadorligi masalalari yoritilgan. Tadqiqotning asosiy maqsadi o‘qishni tushunish jarayonida kognitiv va metakognitiv strategiyalarning nisbati va o‘zaro ta’sirini nazariy jihatdan asoslash hamda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida bu strategiyalarni uzviy rivojlantirishning pedagogik zarurligini ko‘rsatishdan iborat. Tadqiqot metodologiyasi psixologik-pedagogik adabiyotlarni tahlil qilish va umumlashtirishga asoslangan. Tahlil natijalari metakognitiv strategiyalarning kognitiv strategiyalarni boshqaruvchi va nazorat qiluvchi vazifani bajarishini, ularning birgalikda o‘quvchining mustaqil va ongli o‘quvchiga aylanishini ta’minlashini ko‘rsatadi

Ключевые слова

baholash boshlang‘ich ta’lim deklarativ bilim kognitiv strategiya metakognitiv strategiya monitoring o‘qishni tushunish o‘quvchi faoliyati o‘z-o‘zini nazorat qilish protsedural bilim rejalashtirish shartli bilim

Версии на других языках

Русский
В статье раскрываются содержание и структурный состав метакогнитивных стратегий чтения, а также вопросы их взаимосвязи с когнитивными стратегиями чтения. Основная цель исследования теоретически обосновать соотношение и взаимодействие когнитивных и метакогнитивных стратегий в процессе понимания текста, а также показать педагогическую необходимость их взаимосвязанного развития у учащихся начальных классов. Методология исследования основана на анализе и обобщении психолого-педагогической литературы. Результаты анализа показывают, что метакогнитивные стратегии выполняют управляющую и контролирующую функцию по отношению к когнитивным стратегиям, а их совместное функционирование обеспечивает формирование самостоятельного и осознанного читателя
декларативное знание деятельность учащегося когнитивная стратегия метакогнитивная стратегия мониторинг начальное образование оценивание планирование понимание прочитанного процедурное знание самоконтроль условное знание
English
The article reveals the content and structural composition of metacognitive reading strategies, as well as issues of their interrelation with cognitive reading strategies. The main purpose of the study is to theoretically substantiate the relationship and interaction between cognitive and metacognitive strategies in the process of text comprehension, and to show the pedagogical necessity of their interconnected development in primary school pupils. The research methodology is based on the analysis and synthesis of psychological-pedagogical literature. The findings show that metacognitive strategies perform a regulatory and controlling function in relation to cognitive strategies, and their joint functioning ensures the formation of an independent and conscious reader
cognitive strategy conditional knowledge declarative knowledge evaluation learner activity metacognitive strategy monitoring planning primary education procedural knowledge reading comprehension self-monitoring

Список литературы

1. Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i. Xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi.
2. Flavell J.H. Metacognition and cognitive monitoring: A new area of cognitive-developmental inquiry // American Psychologist. – 1979. – Vol. 34, №10. – P. 906-911.
3. Pressley M. Reading instruction that works: The case for balanced teaching. – New York: Guilford Press, 2000.
4. Brown A.L. Metacognitive development and reading // Theoretical issues in reading comprehension / Ed. by R.J. Spiro, B.C. Bruce, W.F. Brewer. – Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum, 1980. – P. 453-481.
5. Boltayeva H. Boshlang‘ich sinfda o‘qish savodxonligini o‘rgatishning zamonaviy usullari // Ilim ham jamiyat. – 2025. – №1. – B. 24-27.