Концептуальные основы фундаментальных, прикладных и инновационных исследований в трансформации педагогического образования и воспитания

Mazkur “Pedagogik ta’lim va tarbiya transformatsiyasida fundamental, amaliy va innovatsion tadqiqotlarning konseptual asoslari” mavzusidagi Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug'i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, 2026-yil 23-iyun kuni Namangan davlat pedagogika instituti Ilmiy tadqiqotlar, innovatsiyalar va ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash bo'limi tomonidan o'tkazilgan.

1+ Выпуски
237+ Статьи
267+ Участники
Oʻzbekcha

MANG‘ITLAR SULOLASI DAVRIDA HARBIY ISH TARIXI

Дата публикации
23.06.2026
Журнал
Концептуальные основы фундаментальных, прикладных и инновационных исследований в трансформации педагогического образования и воспитания
Выпуск
Сборник материалов международной научно-практической конференции на тему: «Концептуальные основы фундаментальных, прикладных и инновационных исследований в трансформации педагогического образования и воспитания»
Страницы
1117-1123
DOI
10.5281/zenodo.22285634

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada 1756–1920-yillarda Buxoro amirligini boshqargan o‘zbek mang‘itlar sulolasi davridagi harbiy-ma’muriy boshqaruv tizimi, qo‘shin tuzilishi, unvonlar iyerarxiyasi, hududiy mudofaa boshqaruvi va ushbu davrning fundamental tarixiy-manbaviy asoslari ilmiy-nazariy jihatdan keng qamrovli tahlil qilingan. Tadqiqotda sulola asoschisi Muhammad Rahimxon (1756-yil) davridan boshlab amirlikda qaror topgan harbiy elita tizimi, podsholik taxtiga ko‘tarilishning shariat qonunlariga asoslangan harbiy-diniy va huquqiy marosimlari ochib berilgan. Davrning fundamental yozma manbalari hisoblangan “Tuhfai xoniy”, “Tarixi Salatin-i Mang‘itiya”, Mirzo Salimbekning “Tarixi Salimiy” hamda Muhammad Ali Baljuvoniyning “Tarixi nofeiy” asarlari asosida amirlik qo‘shinlarining boshqaruv organlari (Qo‘shbegi bolo, Qo‘shbegi poyon, Kulli qo‘shbegi, To‘pchiboshi, Otaliq, Yasovulboshi, Ponsadboshi) faoliyati va jangovar majburiyatlari tizimli ravishda tahlil etilgan. Shuningdek, maqolada tarixiy manbalarni zamonaviy oliy ta’lim tizimida raqamli innovatsiyalar vositasida o‘qitish va darsliklarni interpretatsiya qilish orqali bo‘lajak tarixchilarda milliy g‘urur va vatanparvarlikni shakllantirishning pedagogik transformatsiya mexanizmlari ilmiy-uslubiy jihatdan asoslab berilgan.

Ключевые слова

Buxoro amirligi Kulli qo‘shbegi Mang‘itlar sulolasi Muhammad Rahimxon To‘pchiboshi amir ul-mo‘minin harbiy ish harbiy qo‘shin tuzilishi ma’muriy-harbiy boshqaruv oliy ta’lim raqamli innovatsiyalar. vatanparvarlik tarbiyasi “Tarixi Salimiy” “Tarixi nofeiy”

Версии на других языках

Русский

ИСТОРИЯ ВОЕННОГО ДЕЛА В ПЕРИОД ДИНАСТИИ МАНГЫТОВ

В данной статье научно-теоретически и всесторонне проанализированы система военно-административного управления, структура войск, иерархия чинов, управление территориальной обороной и фундаментальные историко-источниковедческие основы эпохи узбекской династии Мангитов, правившей Бухарским эмиратом в 1756–1920 годах. В исследовании раскрыта система военной элиты, сформировавшаяся в эмирате начиная с периода правления основателя династии Мухаммада Рахим-хана (1756 г.), а также военно-религиозные и правовые церемонии восхождения на престол, основанные на законах шариата. На основе фундаментальных письменных источников эпохи — «Тухфаи хани», «Тарихи салатин-и мангитийа», «Тарихи Салими» Мирзы Салимбека и «Тарихи нафи’и» Мухаммада Али Балджувани — систематически изучена деятельность и боевые обязанности органов управления эмирскими войсками (Кушбеги боло, Кушбеги пойон, Кулли кушбеги, Топчибаши, Аталык, Ясавулбаши, Понсадбаши). Кроме того, в статье научно-методически обоснованы педагогические механизмы трансформации, направленные на формирование национального предметного гордости и патриотизма у будущих историков путем преподавания исторических источников в современной системе высшего образования с помощью цифровых инноваций и интерпретации учебников.
«Тарихи Салими» «Тарихи нафи’и» Бухарский эмират Династия Мангитов Кулли кушбеги Мухаммад Рахим-хан Топчибаши административно-военное управление амир ал-муминин военное дело высшее образование патриотическое воспитание структура войск цифровые инновации.
English

HISTORY OF MILITARY AFFAIRS DURING THE MANGHIT DYNASTY

This article presents a comprehensive scientific and theoretical analysis of the military-administrative system, troop structure, hierarchy of ranks, territorial defense management, and fundamental historical source-based foundations during the rule of the Uzbek Manghit dynasty in the Emirate of Bukhara (1756–1920). The research reveals the military elite system established in the emirate from the period of the dynasty's founder, Muhammad Rahim Khan (1756), alongside the military-religious and legal enthronement ceremonies based on Sharia law. Based on the fundamental written sources of the era—"Tuhfai Khani", "Tarikhi Salatin-i Manghitiya", Mirza Salimbek's "Tarikhi Salimi", and Muhammad Ali Baljuvani's "Tarikhi Nafi'i"—the activities and combat duties of the governing bodies of the Emirate's army (Kushbegi Bolo, Kushbegi Poyon, Kulli Kushbegi, Topchibashi, Ataliq, Yasavulbashi, Ponsadbashi) are systematically analyzed. Furthermore, the article provides a scientific and methodological rationale for pedagogical transformation mechanisms aimed at fostering national pride and patriotism among future historians through teaching historical sources in modern higher education using digital innovations and textbook interpretation.
"Tarikhi Nafi'i" "Tarikhi Salimi" Amir al-Mu'minin Emirate of Bukhara Kulli Kushbegi Manghit dynasty Muhammad Rahim Khan Topchibashi administrative-military management digital innovations. higher education military affairs patriotic education troop structure

Список литературы

1. Abdurahimova N.A., Isakova M.S. Davlat muassasalari tarixi. – Toshkent: Fan, 2007.–B.92.98.
2. Shodiyev J. Buxoro amirligi davlatchiligining rivojlanishi. – Toshkent: O‘qituvchi,2010.–B.29.45.
3. Muhammad Ali Baljuvoniy. Tarixi nofeiy (Foydali tarix). – T.: Akademiya, 2001.–B.21.
4. Otamurotova R. Buxoro amirligidagi harbiy mansablar. – Urganch DU, 2015. – B.17.
5. Islomov M. O‘zbekiston davlatlari tarixi. – Samarqand: SamDU nashriyoti, 2009.–B.115.
6. Zamonov A., Egamberdiyev A. Buxoro amirligi tarixi (XVIII asr o‘rtalari – XIX-asro‘rtalari):uslubiy/qo‘llanma.–T.:Tamaddun,2022.–B.116.
7. Sotvoldiyev S. Buxoroda mang‘itlar sulolasi hukmronligi davrida tarix fanining rivojlanishi//Central Asian Journal of Multidisciplinary Research and Management Studies–2025.–Volume 2,Issue 7.–P.119–121.