Oʻzbekcha
KIBERTAHDIDLARNING YOSHLAR ONGIGA TA’SIRI VA KIBERMADANIYAT HIMOYA OMILI SIFATIDA
Дата публикации
30.08.2026
Журнал
Scientific Epicenter
Выпуск
Scientific Epicenter. 2026. Том 1, № 4
Аннотация
Maqolada raqamli muhitdagi kibertahdidlarning yoshlar ongiga ta’sir mexanizmlari ijtimoiy-falsafiy jihatdan tahlil qilinadi. U.Bekning xavf jamiyati konsepsiyasi, D.Kanemanning ikki tafakkur tizimi nazariyasi va R.Chaldinining ta’sir tamoyillari asosida kibertahdidlarning iqtisodiy-firibgarlik, kommunikativ-psixologik, g‘oyaviy-manipulyativ va jinoiy jalb etish turlaridan iborat tipologiyasi ishlab chiqilgan. Kibertahdidlar texnik tizimlarga emas, balki inson ongidagi zaifliklarga yo‘naltirilgani asoslanib, kibermadaniyat kognitiv filtr, irodaviy to‘xtam va ijtimoiy tayanchdan iborat “raqamli immunitet” sifatida talqin etilgan.
Ключевые слова
giyohvandlik profilaktikasi
ijtimoiy muhandislik
kiberbulling
kibermadaniyat
kibertahdid
onlayn firibgarlik
raqamli immunitet
xavf jamiyati
yoshlar ongi
Русский
ВЛИЯНИЕ КИБЕРУГРОЗ НА СОЗНАНИЕ МОЛОДЁЖИ И КИБЕРКУЛЬТУРА КАК ФАКТОР ЗАЩИТЫ
В статье с социально-философских позиций анализируются механизмы воздействия киберугроз цифровой среды на сознание молодежи. На основе концепции общества риска У.Бека, теории двух систем мышления Д.Канемана и принципов влияния Р.Чалдини разработана типология киберугроз, включающая экономико-мошеннические, коммуникативно-психологические, идейно-манипулятивные угрозы и вовлечение в преступную деятельность. Обосновано, что киберугрозы направлены не на технические системы, а на уязвимости человеческого сознания, а киберкультура интерпретируется как «цифровой иммунитет», состоящий из когнитивного фильтра, волевой паузы и социальной опоры.
кибербуллинг
киберкультура
киберугроза
общество риска
онлайн-мошенничество
профилактика
сознание молодежи
социальная инженерия
цифровой иммунитет
English
THE IMPACT OF CYBER THREATS ON YOUNG PEOPLE’S MINDS AND CYBERCULTURE AS A PROTECTIVE FACTOR
The article provides a socio-philosophical analysis of the mechanisms by which cyber threats in the digital environment affect youth consciousness. Drawing on U. Beck’s risk society concept, D. Kahneman’s theory of two systems of thinking, and R. Cialdini’s principles of influence, a typology of cyber threats is developed, comprising economic-fraudulent, communicative-psychological, ideological-manipulative threats and recruitment into criminal activity. It is substantiated that cyber threats target vulnerabilities of human consciousness rather than technical systems, and cyberculture is interpreted as a “digital immunity” consisting of a cognitive filter, a volitional pause, and social support.
cyber threat
cyberbullying
cyberculture
digital immunity
online fraud
prevention
risk society
social engineering
youth consciousness
1. O‘zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to‘g‘risida”gi Qonuni. 2022-yil 15-aprel.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “‘Raqamli O‘zbekiston – 2030’ strategiyasini tasdiqlash va uni samarali amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6079-son Farmoni. 2020-yil 5-oktabr.
3. O‘zbekiston Respublikasining “Bolalarni ularning sog‘lig‘iga zarar yetkazuvchi axborotdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni. 2017-yil 8-sentabr.
4. Mirziyoyev Sh.M. Yangi O‘zbekiston strategiyasi. – Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
5. Beck U. Risk Society: Towards a New Modernity. – London: Sage, 1992.
6. Kahneman D. Thinking, Fast and Slow. – New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011.
7. Cialdini R.B. Influence: The Psychology of Persuasion. Rev. ed. – New York: Harper Business, 2006.
8. Suler J. The Online Disinhibition Effect // CyberPsychology & Behavior. – 2004. – Vol. 7, No. 3. – P. 321–326.
9. Kowalski R.M., Giumetti G.W., Schroeder A.N., Lattanner M.R. Bullying in the Digital Age: A Critical Review and Meta-Analysis of Cyberbullying Research Among Youth // Psychological Bulletin. – 2014. – Vol. 140, No. 4. – P. 1073–1137.
10. Roozenbeek J., van der Linden S. Fake News Game Confers Psychological Resistance Against Online Misinformation // Palgrave Communications. – 2019. – Vol. 5. – Article 65.