Oʻzbekcha
KIBERJINOYATCHILIK PROFILAKTIKASIDA MA’NAVIY QADRIYATLARNING IJTIMOIY-FALSAFIY AHAMIYATI
Дата публикации
20.05.2026
Журнал
Исторические и современные тенденции в философии образования: образование, знание и методология
Выпуск
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Аннотация
Mazkur maqolada kiberjinoyatchilik profilaktikasi jarayonida ma’naviy qadriyatlarning ijtimoiy-falsafiy mohiyati, ularning normativ, motivatsion va integrativ funksiyalari tahlil qilinadi. Ma’naviy qadriyatlar tashqi nazorat yetib bormaydigan raqamli makonda shaxs xulq-atvorini tartibga soluvchi ichki regulyator hamda huquqiy normani shaxsiy e’tiqodga aylantiruvchi vositachi mexanizm sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda kiberjinoyatchilikning kelib chiqishida texnologik imkoniyat bilan bir qatorda axloqiy chetlashuv, onlayn deinhibitsiya, o’z-o’zini nazorat qilishning zaifligi va qadriyat yo’nalishlarining beqarorlashuvi hal qiluvchi rol o’ynashi asoslanadi.
Ключевые слова
axloqiy chetlashuv
huquqiy ong
ichki regulyator
ijtimoiy nazorat.
kiberjinoyatchilik
mahalla
ma’naviy qadriyatlar
milliy qadriyatlar
o’z-o’zini nazorat
profilaktika
raqamli etika
Русский
В данной статье анализируется социально-философская сущность духовно-нравственных ценностей в процессе профилактики киберпреступности, а также рассматриваются их нормативная, мотивационная и интегративная функции. Духовно-нравственные ценности интерпретируются как внутренний регулятор поведения личности в цифровом пространстве, недоступном для внешнего контроля, а также как опосредующий механизм, преобразующий правовую норму в личное убеждение. В исследовании обосновывается, что наряду с технологическими возможностями в возникновении киберпреступности решающую роль играют нравственная девиация, онлайн-деингибиция, ослабление самоконтроля и нестабильность ценностных ориентаций.
внутренний регулятор
духовно-нравственные ценности
киберпреступность
махалля
национальные ценности
нравственная девиация
правосознание
профилактика
самоконтроль
социальный контроль.
цифровая этика
English
This article analyzes the socio-philosophical essence of spiritual and moral values in the prevention of cybercrime, focusing on their normative, motivational, and integrative functions. Spiritual and moral values are interpreted as an internal regulator of individual behavior in digital environments where external control is limited, as well as a mediating mechanism that transforms legal norms into personal convictions. The study substantiates that, alongside technological opportunities, moral disengagement, online disinhibition, weakened self-control, and instability of value orientations play a decisive role in the emergence of cybercrime.
cybercrime
digital ethics
internal regulator
legal consciousness
mahalla
moral disengagement
national values
prevention
self-control
social control.
spiritual and moral values
1. Otamuratov S. Texnogen sivilizatsiya tizimida milliy manfaatlar // O’zMU xabarlari. - 2024. - Vol. 1, № 1.2. - B. 183-187. - DOI: 10.69617/uzmu.v1i1.2.973.
2. Turayeva G.E. Bo’lajak o’qituvchilarni sog’lom ma’naviy-axloqiy tarbiyalashda axborot texnologiyalaridan foydalanishni takomillashtirish: monografiya. - Termiz: “TerDU NMM” nashriyoti, 2023. - 116 b.
3. Ergashbayev, S. (2025). Uzluksiz ta’lim tashkil etish orqali yoshlarning ma’naviy-falsafiy dunyoqarashini yuksaltirish. Bulletin of Contemporary Researches: Multidisciplinary, 1(1), 10-13.
4. Yar M. The Novelty of Cybercrime: An Assessment in Light of Routine Activity Theory // European Journal of Criminology. - 2005. - Vol. 2, No. 4. - P. 407-427. - DOI: 10.1177/147737080556056.
5. Wall D.S. Cybercrime: The Transformation of Crime in the Information Age. - Cambridge: Polity Press, 2007. - 288 p.
6. Ergashbaev, S. (2025). O ’zbekiston sharoitida uzluksiz ta’lim tizimi orqali yoshlarning ma’naviy dunyoqarashini rivojlantirish. Объединяя студентов: международные исследования и сотрудничество между дисциплинами, 1(1), 314-316.
7. Gottfredson M.R., Hirschi T. A General Theory of Crime. - Stanford: Stanford University Press, 1990. - 297 p.
8. Suler J. The Online Disinhibition Effect // CyberPsychology & Behavior. - 2004. - Vol. 7, No. 3. - P. 321-326. - DOI: 10.1089/1094931041291295.
9. Mirzaolimjon og’li, M. M., & Shohbozbek, E. (2025). Yangi O’zbekistonning ta’lim siyosati va universitetlarning yangi modellari. Pedagogik islohotlar va ularning yechimlari, 16(01), 325-328.
10. O’zbekiston Respublikasining “Kiberxavfsizlik to’g’risida”gi Qonuni, O’RQ-764. - 2022-yil 15-aprel