Oʻzbekcha
INTELLEKTUAL RIVOJLANISHGA TA’SIR QILUVCHI PSIXOLOGIK OMILLAR
Дата публикации
25.06.2026
Выпуск
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Аннотация
Mazkur maqolada zamonaviy globallashuv sharoitida inson intellektual rivojlanishiga ta’sir etuvchi psixologik omillar tahlil qilinadi. Muallif axborotlar oqimining haddan tashqari ko‘pligi, raqamli muhitning kognitiv jarayonlarga ta’siri hamda surunkali stress holatlarining intellektual salohiyatga bo‘lgan munosabatini ilmiy nuqtayi nazardan yoritib beradi. Maqolada global muammolar kontekstida kreativ fikrlash, kognitiv gigiyena va moslashuvchan intellektning ahamiyati ochib berilgan. Tadqiqot yakunida shaxsning o‘z psixik faoliyatini boshqarishi va intellektual samaradorlikni oshirish strategiyalari bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Ключевые слова
: intellektual rivojlanish
adaptiv intellekt
axborot shovqini
kognitiv jarayonlar
kreativ fikrlash
neyroplastiklik
psixologik omillar
stress
Русский
В данной статье анализируются психологические факторы, влияющие на интеллектуальное развитие человека в условиях современной глобализации. Автор рассматривает влияние избыточности информации (information overload), воздействие цифровой среды на когнитивные процессы, а также роль хронического стресса в снижении интеллектуального потенциала. В работе раскрывается значение креативного мышления, «когнитивной гигиены» и адаптивного интеллекта в контексте современных глобальных вызовов. В заключение предложены практические стратегии управления психической деятельностью для повышения интеллектуальной эффективности личности.
адаптивный интеллект
интеллектуальное развитие
информационный шум
когнитивные процессы
креативное мышление
нейропластичность
психологические факторы
стресс
English
This article analyzes the psychological factors influencing human intellectual development in the context of modern globalization. The author examines the impact of information overload, the influence of the digital environment on cognitive processes, and the role of chronic stress in diminishing intellectual potential. The paper explores the significance of creative thinking, "cognitive hygiene," and adaptive intelligence in the context of contemporary global challenges. Finally, practical strategies for managing mental activity to enhance individual intellectual efficiency are proposed.
adaptive intelligence
cognitive processes
creative thinking
information overload
intellectual development
neuroplasticity
psychological factors
stress
1. G‘oziyev E. G. Umumiy psixologiya. – Toshkent: "O‘qituvchi", 2021. (Bilish jarayonlari va intellekt nazariyalari bo‘yicha fundamental manba).
2. Karimova V. M. Ijtimoiy psixologiya. – Toshkent: "Fan va texnologiya", 2023. (Ijtimoiy muhitning shaxs rivojlanishiga ta’siri).
3. Kahneman, D. Thinking, Fast and Slow (O‘ylash tez va sekin). – New York: Farrar, Straus and Giroux, 2011. (Kognitiv buzilishlar va intellektual jarayonlar bo‘yicha klassik asar).
4. Carr, N. The Shallows: What the Internet Is Doing to Our Brains. – W.W. Norton & Company, 2020. (Axborot muhitining miyaga ta’siri bo‘yicha tadqiqot).
5. Goleman, D. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. – Bantam Books, 2021. (Emotsional intellekt va uning intellektual rivojlanishdagi o‘rni).
6. Maxsudova M. Pedagogik faoliyat psixologiyasi. – Toshkent, 2026. (O‘zingizning mualliflik darsligingiz yoki qo‘llanmangizni shu tartibda qo‘shib qo‘yish tavsiya etiladi).
7. Zubok, Yu. A. Molodej v usloviyax neopredelennosti: kognitivniye strategii i sotsialnaya adaptatsiya. // Voprosy psixologii, 2025. №4. (Zamonaviy global beqarorlik sharoitida yoshlarning moslashuvchanligi).
8. UNESCO Report. Digital Learning and Cognitive Development in the 21st Century. – Paris, 2024. (Raqamli ta’limning global miqyosdagi ta’siri bo‘yicha hisobot).