Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Выпуски
195+ Статьи
200+ Участники
Oʻzbekcha

INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA POLIPREDIKATIV KONSTRUKSIYALARDA SEMANTIK BOG‘LANISH VA PRAGMATIK NIYATNING IFODALANISHI

Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
896-900
DOI
10.5281/zenodo.24071733

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi polipredikativ konstruksiyalarning struktur-semantik integratsiyasi hamda funksional-pragmatik xususiyatlari qiyosiy tahlil qilinadi. Polipredikativlik ikki yoki undan ortiq predikativ markazning yagona kommunikativ tuzilma tarkibida o‘zaro munosabatga kirishishi sifatida talqin etiladi. Ingliz tilida bog‘lovchilar, qat’iy so‘z tartibi, yordamchi vositalar va non-finite predikativ tuzilmalar integratsiyani yuzaga keltirsa, o‘zbek tilida fe’l shakllari, ravishdosh, sifatdosh, shart mayli, kelishik va ko‘makchi vositalar muhim rol o‘ynaydi. Maqolada sabab, shart, vaqt, maqsad, qarama-qarshilik va izohlash munosabatlari misolida struktur va semantik yaqinlashuv mexanizmlari ochib beriladi. Shuningdek, polipredikativ konstruksiyalarning axborotni fokuslash, presuppozitsiya yaratish, baholash, izohlash, sababni asoslash va adresatga ta’sir ko‘rsatish kabi pragmatik vazifalari yoritiladi. Qiyosiy tahlil natijasida ikki tilda mazmuniy munosabatlarning ko‘p jihatdan universal, ularni formal ifodalash vositalarining esa tipologik jihatdan farqli ekani asoslanadi.

Ключевые слова

polipredikativlik predikativ markaz struktur-semantik integratsiya pragmatik niyat qo‘shma gap subordinatsiya koordinatsiya non-finite konstruktsiya diskurs ingliz tili o‘zbek tili

Версии на других языках

English
The article examines structural-semantic integration and functional-pragmatic properties of polypredicative constructions in English and Uzbek. Polypredicativity is treated as the interaction of two or more predicative centres within a single communicative structure. The paper compares the formal mechanisms through which causal, conditional, temporal, purposive, contrastive and explanatory relations are encoded and shows how such structures serve pragmatic functions such as information focusing, presupposition, evaluation, justification and addressee orientation. The analysis demonstrates that the semantic relations are largely universal, while their formal realization is conditioned by the typological properties of English as a predominantly analytic language and Uzbek as an agglutinative language.
polypredicativity predicative centre structural-semantic integration pragmatic intention complex sentence subordination coordination discourse English Uzbek

Список литературы

1. Halliday, M. A. K., Matthiessen, C. M. I. M. Halliday’s Introduction to Functional Grammar. 4th ed. London–New York: Routledge, 2014.
2. Huddleston, R., Pullum, G. K. The Cambridge Grammar of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press, 2002.
3. Quirk, R., Greenbaum, S., Leech, G., Svartvik, J. A Comprehensive Grammar of the English Language. London: Longman, 1985.
4. Comrie, B. Language Universals and Linguistic Typology: Syntax and Morphology. 2nd ed. Chicago: University of Chicago Press, 1989.
5. G‘ulomov, A., Asqarova, M. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Sintaksis. Toshkent: O‘qituvchi, 1987.
6. Sayfullayeva, R., Mengliyev, B., Boqiyeva, G. va boshq. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent: Fan va texnologiya, 2009.
7. Normatova, A. Ingliz tilida polipredikativ strukturali birliklarning o‘zbek tiliga tarjimasi. Journal of Foreign Languages and Linguistics, 4(4), 2022.
8. Crystal, D. A Dictionary of Linguistics and Phonetics. 6th ed. Oxford: Blackwell Publishing, 2008.