Oʻzbekcha
IJTIMOIY DAVLAT KONSEPSIYASI SHAROITIDA IMKONIYATLAR TENGLIGINI TA’MINLASH MEXANIZMLARI (IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLIL)
Дата публикации
30.07.2026
Журнал
“Yosh tadqiqotchilar va talabalar ilmiy faoliyatida innovatsiya, integratsiya va zamonaviy ta’lim muammolari” mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani materiallari to‘plami.
Выпуск
Республиканская научно-практическая конференция «Инновации, интеграция и проблемы современного образования в научной деятельности молодых исследователей и студентов»
Аннотация
Ushbu tezisda imkoniyatlar tengligi tushunchasining falsafiy mazmuni (J. Rouls, R. Dvorkin, J. Remer, A. Sen) va ijtimoiy davlat konsepsiyasining tarixiy evolyutsiyasi tahlil qilinadi. Imkoniyatlar tengligi natijalar tengligidan farqli o‘laroq, insonning tug‘ilgan joyi, oilaviy ahvoli, jinsi yoki sog‘lig‘i kabi o‘ziga bog‘liq bo‘lmagan sharoitlar uning hayotiy yutuqlarini belgilab qo‘ymasligini talab etishi asoslanadi. Yangi O‘zbekistonda ijtimoiy davlat tamoyilini amalga oshirishning ta’lim, sog‘liqni saqlash, bandlik, manzilli ijtimoiy himoya va inklyuzivlik yo‘nalishlaridagi mexanizmlari ijtimoiy-falsafiy nuqtai nazardan baholanadi. Natijada ijtimoiy davlatni “yordam beruvchi” modeldan “imkoniyat yaratuvchi” modelga o‘tkazish zarurati asoslanib, uning konseptual tamoyillari taklif etiladi.
Ключевые слова
ijtimoiy adolat
ijtimoiy investitsiya
ijtimoiy mobillik
imkoniyatlar tengligi
imkoniyatlar yondashuvi
inklyuzivlik
Русский
В данных тезисах анализируются философское содержание понятия равенства возможностей (Дж. Ролз, Р. Дворкин, Дж. Ремер, А. Сен) и историческая эволюция концепции социального государства. Обосновывается, что равенство возможностей, в отличие от равенства результатов, требует, чтобы не зависящие от человека обстоятельства — место рождения, положение семьи, пол или состояние здоровья — не предопределяли его жизненные достижения. С социально-философской точки зрения оцениваются механизмы реализации принципа социального государства в Новом Узбекистане в сферах образования, здравоохранения, занятости, адресной социальной защиты и инклюзивности. В результате обосновывается необходимость перехода социального государства от «помогающей» модели к модели, «создающей возможности», и предлагаются её концептуальные принципы.
Новый Узбекистан.
инклюзивность
подход с точки зрения возможностей
равенство возможностей
социальная мобильность
социальная справедливость
социальные инвестиции
English
This paper analyses the philosophical content of the concept of equality of opportunity (J. Rawls, R. Dworkin, J. Roemer, A. Sen) and the historical evolution of the concept of the social state. It argues that equality of opportunity, unlike equality of outcomes, requires that circumstances beyond a person’s control — place of birth, family background, gender or health — should not predetermine his or her life achievements. The mechanisms for implementing the social state principle in New Uzbekistan in education, healthcare, employment, targeted social protection and inclusion are assessed from a socio-philosophical perspective. The paper substantiates the need to shift the social state from a “providing” model to an “opportunity-creating” model and proposes its conceptual principles.
New Uzbekistan.
capability approach
equality of opportunity
inclusion
social investment
social justice
social mobility
1. O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (yangi tahrir). — Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni.
3. O‘zbekiston Respublikasining “Nogironligi bo‘lgan shaxslarning huquqlari to‘g‘risida”gi Qonuni. 2020-yil 15-oktabr, O‘RQ-641.
4. Abu Nasr Forobiy. Fozil odamlar shahri. — Toshkent: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1993.
5. Alisher Navoiy. Mahbub ul-qulub. — Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 1983.
6. Rawls J. A Theory of Justice. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971.
7. Dworkin R. Sovereign Virtue: The Theory and Practice of Equality. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2000.
8. Roemer J. Equality of Opportunity. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1998.
9. Sen A. The Idea of Justice. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009.
10. Nussbaum M. Creating Capabilities: The Human Development Approach. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2011.
11. Esping-Andersen G. The Three Worlds of Welfare Capitalism. — Princeton: Princeton University Press, 1990.
12. Giddens A. The Third Way: The Renewal of Social Democracy. — Cambridge: Polity Press, 1998.
13. Sandel M. The Tyranny of Merit: What’s Become of the Common Good? — New York: Farrar, Straus and Giroux, 2020.