Oʻzbekcha
IJTIMOIY ADOLAT TUSHUNCHASINING FALSAFIY TALQINLARI: SHARQ MUTAFAKKIRLARI MEROSI VA ZAMONAVIY KONSEPSIYALAR QIYOSI
Дата публикации
20.05.2026
Журнал
Исторические и современные тенденции в философии образования: образование, знание и методология
Выпуск
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Аннотация
Ushbu tezisda ijtimoiy adolat tushunchasining Sharq mutafakkirlari (Abu Nasr Forobiy, Yusuf Xos Hojib, Nizomulmulk, Amir Temur, Jaloliddin Davoniy) merosidagi va zamonaviy G‘arb falsafasidagi (J. Rouls, R. Nozik, A. Sen, M. Nussbaum) talqinlari qiyosiy tahlil qilinadi. Sharq an’anasida adolat asosan ma’naviy-axloqiy fazilat va adolatli hukmdor siymosi orqali, zamonaviy konsepsiyalarda esa ijtimoiy institutlar, huquqlar va imkoniyatlar tizimi orqali talqin etilishi asoslanadi. Tahlil natijasida ikki yondashuvning o‘zaro to‘ldiruvchi jihatlari aniqlanib, Yangi O‘zbekistondagi ijtimoiy davlat qurilishi uchun “ma’naviy asosli institutsional adolat” modeli taklif etiladi.
Ключевые слова
Yangi O‘zbekiston.
adolat halollik sifatida
adolatli hukmdor
fozil shahar
ijtimoiy adolat
imkoniyatlar yondashuvi
taqsimlovchi adolat
Русский
В данных тезисах проводится сравнительный анализ интерпретаций понятия социальной справедливости в наследии мыслителей Востока (Абу Наср аль-Фараби, Юсуф Хас Хаджиб, Низам аль-Мульк, Амир Темур, Джалал ад-Дин Давани) и в современной западной философии (Дж. Ролз, Р. Нозик, А. Сен, М. Нуссбаум). Обосновывается, что в восточной традиции справедливость трактуется преимущественно через духовно-нравственную добродетель и образ справедливого правителя, тогда как в современных концепциях — через систему социальных институтов, прав и возможностей. В результате анализа выявлены взаимодополняющие стороны двух подходов и предложена модель «институциональной справедливости, основанной на духовных ценностях» для построения социального государства в Новом Узбекистане.
Новый Узбекистан.
добродетельный город
подход с точки зрения возможностей
распределительная справедливость
социальная справедливость
справедливость как честность
справедливый правитель
English
This paper offers a comparative analysis of how the concept of social justice is interpreted in the legacy of Eastern thinkers (Abu Nasr al-Farabi, Yusuf Khass Hajib, Nizam al-Mulk, Amir Temur, Jalal al-Din Davani) and in contemporary Western philosophy (J. Rawls, R. Nozick, A. Sen, M. Nussbaum). It argues that the Eastern tradition understands justice primarily as a spiritual and moral virtue embodied in the figure of the just ruler, whereas contemporary theories approach it through the system of social institutions, rights and capabilities. The analysis identifies the complementary aspects of the two approaches and proposes a model of “institutional justice grounded in spiritual values” for building a social state in New Uzbekistan.
New Uzbekistan.
capability approach
distributive justice
just ruler
justice as fairness
social justice
virtuous city
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi (yangi tahrir). — Toshkent: O‘zbekiston, 2023.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 11-sentabrdagi PF-158-son “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni.
3. Abu Nasr Forobiy. Fozil odamlar shahri. — Toshkent: Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti, 1993.
4. Yusuf Xos Hojib. Qutadg‘u bilig. — Toshkent: Fan, 1971.
5. Nizomulmulk. Siyosatnoma yoki Siyar ul-muluk. — Toshkent: Adolat, 1997.
6. Temur tuzuklari. — Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, 1991.
7. Jaloliddin Davoniy. Axloqi Jaloliy. — Toshkent: Movarounnahr, 2010.
8. Rawls J. A Theory of Justice. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 1971.
9. Nozick R. Anarchy, State, and Utopia. — New York: Basic Books, 1974.
10. Sen A. The Idea of Justice. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2009.
11. Nussbaum M. Creating Capabilities: The Human Development Approach. — Cambridge, MA: Harvard University Press, 2011.
12. Aristotle. Nicomachean Ethics. Book V. — Oxford: Oxford University Press, 2009.