"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan Namangan davlat pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim kafedrasi tomonidan 2026-yil 9-oktyabr kuni o'tkazilgan

1+ Выпуски
37+ Статьи
38+ Участники
Oʻzbekcha

BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA PRODUKTIV O‘QISH ASOSIDA KOMMUNIKATIV KOMPETENSIYASINI SHAKLLANTIRISH METODIKASI

Дата публикации
09.10.2026
Журнал
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Выпуск
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
139-145
DOI
10.5281/zenodo.23254945

Авторы

Аннотация

Maqolada boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida produktiv o‘qish asosida kommunikativ kompetensiyani shakllantirishning nazariy-metodologik va metodik asoslari yoritilgan. Produktiv o‘qish o‘quvchining matnni shunchaki qayta hikoya qilishi emas, balki uning mazmunini anglash, inferensiya chiqarish, muallif pozitsiyasini aniqlash, savol qo‘yish, fikrini dalillash, suhbatdosh bilan dialogga kirishish, matnni turli nutqiy shakllarga transformatsiya qilish va yangi kommunikativ mahsulot yaratishga yo‘naltirilgan integrativ faoliyat sifatida talqin etilgan. Kommunikativ kompetensiyaning motivatsion-qadriyatli, kognitiv-mazmuniy, nutqiy-kommunikativ, interaktiv-pragmatik hamda refleksiv-baholash komponentlari aniqlashtirilgan. Produktiv o‘qishning “anglash – dialog – interpretatsiya – transformatsiya – kommunikativ mahsulot – refleksiya” algoritmiga tayangan metodik tizim taklif etilib, uni boshlang‘ich sinf o‘qish mashg‘ulotlariga tatbiq etish mexanizmlari asoslangan.

Ключевые слова

boshlang‘ich ta’lim dialogik ta’lim inferensiya kommunikativ kompetensiya kommunikativ mahsulot nutqiy faoliyat o‘qib tushunish o‘qish savodxonligi produktiv o‘qish refleksiya

Версии на других языках

Русский
В статье раскрываются теоретико-методологические и методические основы формирования коммуникативной компетентности учащихся начальных классов на основе продуктивного чтения. Продуктивное чтение рассматривается как интегративная деятельность, предполагающая не только воспроизведение содержания текста, но и его осмысление, интерпретацию, постановку вопросов, аргументацию собственной позиции, диалогическое взаимодействие, преобразование текста и создание нового речевого продукта. Уточнены мотивационно-ценностный, когнитивно-содержательный, речекоммуникативный, интерактивно-прагматический и рефлексивно-оценочный компоненты коммуникативной компетентности. Предложена методическая система, основанная на алгоритме «понимание – диалог – интерпретация – трансформация – коммуникативный продукт – рефлексия».
диалогическое обучение коммуникативная компетентность начальное образование понимание текста продуктивное чтение рефлексия речевая деятельность читательская грамотность
English
The article examines the theoretical, methodological and instructional foundations for developing primary school pupils’ communicative competence through productive reading. Productive reading is interpreted as an integrative activity that goes beyond reproducing textual information and includes comprehension, inference, interpretation, questioning, argumentation, dialogic interaction, transformation of a text and production of a new communicative output. The motivational-value, cognitive-content, speech-communicative, interactive-pragmatic and reflective-evaluative components of communicative competence are specified. A methodological system based on the sequence ‘comprehension – dialogue – interpretation – transformation – communicative product – reflection’ is proposed and its implementation in primary reading lessons is substantiated
communicative competence communicative product dialogic teaching inference primary education productive reading reading comprehension reading literacy reflection speech activity

Список литературы

1. Hymes, D. On Communicative Competence // Pride, J.B., Holmes, J. (Eds.). Sociolinguistics: Selected Readings. – Harmondsworth: Penguin, 1972. – P. 269–293.
2. Canale, M., Swain, M. Theoretical Bases of Communicative Approaches to Second Language Teaching and Testing // Applied Linguistics. – 1980. – Vol. 1, No. 1. – P. 1–47.
3. Rosenblatt, L.M. The Reader, the Text, the Poem: The Transactional Theory of the Literary Work. – Carbondale: Southern Illinois University Press, 1978.
4. Vygotsky, L.S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. – Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
5. Snow, C.E. (Chair). Reading for Understanding: Toward an R&D Program in Reading Comprehension. – Santa Monica, CA: RAND Corporation, 2002.
6. Palincsar, A.S., Brown, A.L. Reciprocal Teaching of Comprehension-Fostering and Comprehension-Monitoring Activities // Cognition and Instruction. – 1984. – Vol. 1, No. 2. – P. 117–175. DOI: 10.1207/s1532690xci0102_1.
7. Mercer, N., Littleton, K. Dialogue and the Development of Children’s Thinking: A Sociocultural Approach. – London: Routledge, 2007.
8. Mullis, I.V.S., Martin, M.O. (Eds.). PIRLS 2021 Assessment Frameworks. – Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2019. – 88 p.
9. Duke, N.K., Pearson, P.D. Effective Practices for Developing Reading Comprehension // Farstrup, A.E., Samuels, S.J. (Eds.). What Research Has to Say About Reading Instruction. – Newark, DE: International Reading Association, 2002. – P. 205–242.
10. Pressley, M. Reading Instruction That Works: The Case for Balanced Teaching. 3rd ed. – New York: Guilford Press, 2006.
11. Alexander, R. A Dialogic Teaching Companion. – London: Routledge, 2020.
12. Fisher, D., Frey, N., Lapp, D. Text Complexity: Raising Rigor in Reading. – Newark, DE: International Reading Association, 2012.
13. Kintsch, W. Comprehension: A Paradigm for Cognition. – Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
14. Pearson, P.D., Cervetti, G.N. The Roots of Reading Comprehension Instruction // Israel, S.E. (Ed.). Handbook of Research on Reading Comprehension. 2nd ed. – New York: Guilford Press, 2017. – P. 12–56.
15. Shanahan, T., Shanahan, C. Teaching Disciplinary Literacy to Adolescents: Rethinking Content-Area Literacy // Harvard Educational Review. – 2008. – Vol. 78, No. 1. – P. 40–59.
16. Afflerbach, P., Pearson, P.D., Paris, S.G. Clarifying Differences Between Reading Skills and Reading Strategies // The Reading Teacher. – 2008. – Vol. 61, No. 5. – P. 364–373.
17. Guthrie, J.T., Wigfield, A., You, W. Instructional Contexts for Engagement and Achievement in Reading // Christenson, S.L., Reschly, A.L., Wylie, C. (Eds.). Handbook of Research on Student Engagement. – Boston, MA: Springer, 2012. – P. 601–634.
18. OECD. PISA 2018 Assessment and Analytical Framework. – Paris: OECD Publishing, 2019. DOI: 10.1787/b25efab8-en.