"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani

Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan Namangan davlat pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim kafedrasi tomonidan 2026-yil 9-oktyabr kuni o'tkazilgan

1+ Выпуски
145+ Статьи
148+ Участники
Oʻzbekcha

BOSHLANG‘ICH MATEMATIKA TA’LIMIDA CRA METODIKASI VA UNI O‘ZBEKISTON TA’LIM TIZIMIDA QO‘LLASH IMKONIYATLARI

Дата публикации
09.10.2026
Журнал
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Выпуск
"Boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy kompetensiyalarni rivojlantirish: integrativ yondashuvlar va amaliy yechimlar" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
627-632
DOI
10.5281/zenodo.23338746

Авторы

Аннотация

Ushbu maqolada boshlang‘ich matematika ta’limida CRA (Concrete–Representational–Abstract — konkret–tasviriy–mavhum) metodikasidan foydalanishning nazariy va amaliy asoslari yoritilgan. CRA metodikasi matematik tushunchalarni dastlab real predmetlar va manipulyativlar yordamida o‘zlashtirish, keyinchalik ularni rasm, chizma va modellar orqali ifodalash hamda yakunda matematik belgilar, sonlar va formulalar yordamida abstraktlashtirishga asoslanadi. Maqolada mazkur yondashuvning o‘quvchilarda matematik tushunchalarni mazmunan anglash, mantiqiy fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish va matematik kompetensiyalarni rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, CRA metodikasini O‘zbekiston boshlang‘ich ta’lim amaliyotiga moslashtirishning imkoniyatlari, mavjud muammolari va taklif etilayotgan metodik modeli ko‘rib chiqiladi

Ключевые слова

CRA metodikasi O‘zbekiston ta’lim tizimi boshlang‘ich matematika konkret bosqich manipulyativlar matematik kompetensiya matematik tafakkur mavhum bosqich tasviriy bosqich tushunib o‘rganish

Версии на других языках

Русский
В данной статье освещаются теоретические и практические основы использования методики CRA (Concrete–Representational–Abstract — конкретный–репрезентативный–абстрактный) в обучении математике в начальной школе. Методика CRA основана на первоначальном усвоении математических понятий с использованием реальных предметов и манипулятивных материалов, последующем представлении их посредством рисунков, схем и моделей и, наконец, переходе к абстрактному уровню с использованием математических символов, чисел и формул. В статье анализируется значение данного подхода в формировании у учащихся осознанного понимания математических понятий, логического мышления, навыков решения проблемных ситуаций и математических компетенций. Кроме того, рассматриваются возможности адаптации методики CRA к практике начального образования Узбекистана, существующие проблемы и предлагается соответствующая методическая модель
абстрактный этап конкретный этап манипулятивные материалы математическая компетентность математическое мышление методика CRA начальная математика осознанное обучение репрезентативный этап система образования Узбекистана
English
This article explores the theoretical and practical foundations of using the CRA (Concrete–Representational–Abstract) approach in primary mathematics education. The CRA approach is based on initially developing mathematical concepts through the use of real objects and manipulatives, followed by representing them through pictures, diagrams, and models, and finally moving to the abstract level through the use of mathematical symbols, numbers, and formulas. The article analyzes the significance of this approach in developing students’ conceptual understanding of mathematics, logical thinking, problem-solving skills, and mathematical competencies. In addition, the article examines the possibilities of adapting the CRA approach to primary education practice in Uzbekistan, identifies existing challenges, and presents a proposed methodological model.
CRA approach abstract stage conceptual understanding concrete stage education system of Uzbekistan manipulatives mathematical competence mathematical thinking primary mathematics representational stage

Список литературы

1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son Farmoni. O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasi. – URL: https://lex.uz/docs/-4312785
2. Jumayev M.E, Tadjiyeva Z.G‘ Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitish metodikasi «Fan va texnologiya» nashriyoti, 700003, Toshkent. Olmazor ko'chasi, 171-иу. Shartnoma N252-05.
3. Bruner J. S. Ta’lim berish nazariyasiga tomon. – Kembrij (Massachusets, AQSh): Garvard universiteti nashriyoti, 1966.
4. Butler F. M., Miller S. P., Crehan K., Babbitt B., Pierce T. Matematikada qiyinchiliklari bo‘lgan o‘quvchilarga kasrlarni o‘rgatish: ikki xil o‘qitish ketma-ketligini taqqoslash. Ta’limdagi qiyinchiliklarni tadqiq etish va amaliyot. – 2003. – 18-jild, 99–111-betlar.
5. Flores M. M. Muvaffaqiyatsizlik xavfi mavjud bo‘lgan o‘quvchilarga guruhlab ayirishni o‘rgatishda konkret–tasviriy–mavhum (CRA) ketma-ketligidan foydalanish. Korreksion va maxsus ta’lim. – 2010. – 31-jild, 195–207-betlar.
6. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining qarori, 07.05.2020 yildagi PQ-4708-son