Ta'lim ufqlari

Ta'lim ufqlari

ilmiy-uslubiy jurnal

ISSN Online: — DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Открытый доступ Рецензируемый
Главная › Журналы › Ta'lim ufqlari › Joriy son
Oʻzbekcha

“BOBURNOMA” TOPONIMLARINING MADANIY KONNOTATSIYASI: SEMIOTIK VA PSIXOLINGVISTIK TAHLILI

Дата публикации
30.09.2026
Журнал
Ta'lim ufqlari
Выпуск
Ta'lim ufqlari ilmiy-uslubiy jurnali 2-son
Страницы
225-233
DOI
10.5281/zenodo.23500215

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada Zahiriddin Muhammad Boburning “Boburnoma” asarida qo‘llangan toponimlarning madaniy konnotatsiyasi semiotik va psixolingvistik nuqtayi nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqotda Andijon, Farg‘ona, O‘sh, Axsi, Samarqand, Kobul, Agra, Dehli va Panipat kabi geografik nomlarning asar matnidagi nominativ, emotsional-ekspressiv, tarixiy-assotsiativ va ramziy ma’nolari aniqlanadi. Toponimlarning Bobur xotirasi va ruhiy kechinmalari bilan bog‘lanishi, shaxsiy va jamoaviy tarixiy xotirani shakllantirishi hamda muallifning etnik-hududiy mansubligini ifodalashdagi vazifasi yoritiladi. Tahlil natijasida “Boburnoma” toponimlarining nostalgik mazmun, siyosiy hokimiyat, temuriylik merosi, etnik-hududiy identifikatsiya va tarixiy xotira kabi asosiy konnotativ qatlamlarga ega ekanligi asoslanadi. Shuningdek, geografik nomlar Boburning “Vatan va musofirlik”, “orzu va haqiqat”, “yo‘qotish va topish”, “o‘tmish va kelajak” kabi qarama-qarshi psixologik konseptlarga asoslangan shaxsiy mifologiyasini shakllantirishi ko‘rsatib beriladi.

Ключевые слова

hududiy identifikatsiya lingvokulturologiya madaniy konnotatsiya nostalgik mazmun psixolingvistika semiotika shaxsiy mifologiya tarixiy xotira toponim “Boburnoma”

Версии на других языках

Русский
В статье с семиотической и психолингвистической точек зрения анализируются культурные коннотации топонимов, употреблённых в произведении Захириддина Мухаммада Бабура «Бабур-наме». Определяются номинативные, эмоционально-экспрессивные, историко-ассоциативные и символические значения таких географических названий, как Андижан, Фергана, Ош, Ахси, Самарканд, Кабул, Агра, Дели и Панипат. Особое внимание уделяется связи топонимов с личной памятью и психологическими переживаниями автора, их роли в формировании индивидуальной и коллективной исторической памяти, а также в выражении этнокультурной и территориальной идентичности Бабура. В результате анализа установлено, что топонимы «Бабур-наме» обладают такими основными коннотативными слоями, как ностальгическое содержание, политическая власть, тимуридское наследие, этнотерриториальная идентификация и историческая память. Географические названия рассматриваются также как элементы личной мифологии Бабура, построенной на противопоставлениях «Родина и чужбина», «мечта и действительность», «утрата и обретение», «прошлое и будущее».
«Бабур-наме» историческая память культурная коннотация лингвокультурология личная мифология ностальгия психолингвистика семиотика территориальная идентичность топоним
English
This article examines the cultural connotations of the place names used in Zahiriddin Muhammad Babur’s Baburnama from semiotic and psycholinguistic perspectives. It identifies the nominative, emotive, historical-associative and symbolic meanings of such geographical names as Andijan, Fergana, Osh, Akhsi, Samarkand, Kabul, Agra, Delhi and Panipat. Particular attention is paid to the relationship between toponyms and Babur’s autobiographical memory, emotional experience and territorial identity. The study demonstrates that the toponymic system of the Baburnama contains several major connotative layers, including nostalgia, political power, Timurid heritage, ethno-territorial identity and historical memory. Geographical names also function as elements of Babur’s personal mythology, constructed through such psychological oppositions as “homeland and exile”, “dream and reality”, “loss and acquisition”, and “past and future”. The findings confirm that the toponyms in the Baburnama serve not only as geographical references but also as semiotic signs reflecting the author’s worldview, emotional state and perception of historical continuity.
Baburnama cultural connotation historical memory linguoculturology nostalgia personal mythology psycholinguistics semiotics territorial identity toponym

Список литературы

1. Bobur, Z. M. Boburnoma. Nashrga tayyorlovchilar: S. Hasanov, O. Jo‘raboyev. Mas’ul muharrir J. Eshonqulov. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi “Fan” nashriyoti, 2019.
2. Kilichev, B. E., Shabonova, G. A. “Boburnoma” asaridagi ayrim toponimlarning etimologiyasi haqida // Ilmiy maqola. 2023. DOI: 10.5281/zenodo.7670209.
3. Abdusalomova, M., Yoqubov, J. “Boburnoma”da toponimlar tavsifi// Interpretation and Researches. 2023. №21.
4. Qorayev, S. Toponimika. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2006.
5. Sharipov, A. Toponymic information in "Babur Nama": A linguistic and cultural analysis // Sharq jurnali. – 2024. – № 1. – B. 71-75. DOI: 10.5281/zenodo.15098031.
6. Muminova, M.O. Issues of Translation of Toponyms in "Baburnoma" // JournalNX. – 2021. – Vol. 7. – P. 187-190.
7. Otajonov, N. The problems of development and continuity of the translations of the "Memories of Bobur" // Academic research in educational sciences. – 2022. – № 9 (100). – B. 207-215. IDR: 140299242.
8. Abdullayeva, B. "Boburnoma"ning xorijiy tillarga tarjima qilinishi // ToshDO‘TAU konferensiyalari. – 2026. – B. 122-126.
9. Ishanjanova, M.S. Lexicographic study of Baburnoma's translations // Zenodo. – 2023. – DOI: 10.5281/zenodo.7809493.