Oʻzbekcha
BANK KREDIT SIYOSATINI RAQAMLI MOLIYAVIY VOSITALAR ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISH
Дата публикации
25.08.2026
Журнал
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Выпуск
Zamonaviy fan: innovatsion yondashuvlar va yosh tadqiqotchilarning dolzarb izlanishlari
Аннотация
Maqolada O‘zbekiston tijorat banklarida kredit siyosatini raqamli moliyaviy vositalar asosida takomillashtirishning nazariy-uslubiy va amaliy mexanizmlari tadqiq etilgan. Kredit qarorlarini “narx–miqdor–shartlar” arxitekturasi asosida standartlashtirish, onlayn arizalarning raqamli izini DF_BizPortal kompozit indeksi orqali baholash, o‘lchov–hisobot–tekshiruv (MRV) konturini risk va likvidlik boshqaruviga ulash hamda qoidalarni kod ko‘rinishida amalga oshirish yondashuvi asoslangan. Taklif etilgan model kredit qarorini qabul qilish muddatini qisqartirish, avtomatik qarorlar ulushini oshirish, muammoli kreditlar va operatsion xarajatlarni kamaytirish, shuningdek, Moliyaviy hisobotning xalqaro standarti 9 hamda Bazel III talablarini kredit siyosatiga avtomatik qaytma aloqa asosida integratsiyalash imkonini beradi
Ключевые слова
kredit skoringi
tijorat banki
kredit siyosati
raqamli moliyaviy vositalar
raqamli iz
muammoli kreditlar
kutilayotgan kredit yo‘qotishlari
MRV konturi
riskka mos narxlash
qoidalarni kod ko‘rinishida amalga oshirish
Русский
В статье исследованы теоретико-методические и практические механизмы совершенствования кредитной политики коммерческих банков Узбекистана на основе цифровых финансовых инструментов. Обоснованы стандартизация кредитных решений в архитектуре «цена–объём–условия», оценка цифрового следа онлайн-заявок с применением композитного индекса DF_BizPortal, интеграция контура «измерение–отчётность–проверка» (MRV) в управление рисками и ликвидностью, а также реализация правил в виде программного кода. Предложенная модель позволяет сократить сроки принятия решений, повысить долю автоматизированных решений, снизить проблемные кредиты и операционные затраты, а также интегрировать требования Международного стандарта финансовой отчётности 9 и Базеля III в кредитную политику на основе автоматической обратной связи
кредитный скоринг
ожидаемые кредитные потери
коммерческий банк
кредитная политика
цифровые финансовые инструменты
цифровой след
проблемные кредиты
контур MRV
риск-ориентированное ценообразование
правила в виде программного кода
English
The article examines theoretical, methodological and practical mechanisms for improving the credit policy of commercial banks in Uzbekistan through digital financial instruments. It substantiates the standardisation of lending decisions within a “price–quantity–conditions” architecture, the assessment of online application data trails by means of the DF_BizPortal composite index, the integration of a measurement–reporting–verification (MRV) loop into risk and liquidity management, and the implementation of rules as executable code. The proposed model can shorten decision-making time, increase the share of automated decisions, reduce non-performing loans and operating costs, and integrate International Financial Reporting Standard 9 and Basel III requirements into credit policy through an automatic feedback mechanism
credit scoring
expected credit losses
commercial bank
credit policy
digital financial instruments
digital footprint
non-performing loans
MRV loop
risk-based pricing
policy as code
1. Auer R., Frost J., Gambacorta L., Monnet C., Rice T., Shin H.S. Central bank digital currencies: motives, economic implications and the research frontier. – Basel: Bank for International Settlements, 2021. – BIS Working Papers, No. 976.
2. Basel Committee on Banking Supervision. Principles for effective risk data aggregation and risk reporting. – Basel: Bank for International Settlements, 2013.
3. Borio C. The financial cycle and macroeconomics: What have we learnt? // Journal of Banking & Finance. – 2014. – Vol. 45. – P. 182–198.
4. IFRS Foundation. IFRS 9 Financial Instruments. – London: IFRS Foundation, 2024.
5. Kalandarxonov S.O. O‘zbekiston bank-moliya tizimida raqamli moliyaviy texnologiyalarni joriy etish tendensiyalari // Muhandislik va iqtisodiyot. – 2024. – № 5. – B. 563–570.
6. Kalandarxonov S.O. Tijorat banklarining kredit siyosati transformatsiyasiga raqamli moliyaviy vositalarning ta’siri: iqtisodiyot fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. – Toshkent, 2026.
7. O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. Moliyaviy barqarorlik sharhi. – Toshkent, 2025.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 12-maydagi PF-5992-son “2020–2025-yillarga mo‘ljallangan O‘zbekiston Respublikasining bank tizimini isloh qilish strategiyasi to‘g‘risida”gi Farmoni.
9. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 14-sentabrdagi PQ-306-son “Kichik biznesni rivojlantirishni moliyaviy va institutsional qo‘llab-quvvatlash chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Qarori.
10. World Bank. Global Findex Database 2025: Report. – Washington, DC: World Bank, 2025.