Filologiyaning dolzarb masalalari

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Qo‘qon davlat universiteti O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-oktabr kunlari o'tkazilgan.

1+ Выпуски
27+ Статьи
26+ Участники
Oʻzbekcha

ANTONOMAZIYA VA METAFORIK BIRLIKLARNING BADIIY MATNDAGI SEMANTIK-LINGVOPOETIK XUSUSIYATLARI

Дата публикации
14.10.2026
Журнал
Filologiyaning dolzarb masalalari
Выпуск
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Страницы
100-103
DOI
10.5281/zenodo.23592554

Авторы

Аннотация

Mazkur maqolada antonomaziya va metaforik birliklarning badiiy matndagi semantik hamda lingvopoetik munosabati tadqiq etiladi. Atoqli nomlarning o‘z referensial doirasidan chiqib, muayyan xarakter, ruhiy holat, estetik belgi yoki ijtimoiy-g‘oyaviy mazmunni ifodalovchi umumlashgan birliklarga aylanishi tahlil qilinadi. Antonomaziya metafora bilan aynanlashtirilmay, o‘ziga xos nominativ-semantik hodisa sifatida talqin qilinadi; shu bilan birga, badiiy kontekstda antonomazik nomlarning metaforik obraz yaratish jarayonidagi ishtiroki ochib beriladi. O‘zbek va jahon adabiy-madaniy makonida faol bo‘lgan Yusuf, Luqmon, Majnun, Spartak, Don Juan, Don Kixot kabi nomlarning semantik imkoniyatlari misollar asosida yoritiladi. Tadqiqot natijasida antonomazik birliklarning semantik ixchamlik, baholovchanlik, xarakterologik tavsif, ekspressivlik va intertekstual faollik kabi lingvopoetik xususiyatlari aniqlanadi.

Ключевые слова

antonomaziya atoqli nom badiiy matn ekspressivlik lingvopoetika metafora metaforik birlik obrazlilik pretsedent nom semantika

Версии на других языках

Русский
антономазия выразительность имя собственное лингвопоэтика литературный текст метафора метафорическое единство образность предшествующее имя семантика
English
This article studies the semantic and linguopoetic relationship of antonomasia and metaphorical units in a literary text. The transformation of proper names beyond their referential framework into generalized units expressing a certain character, mental state, aesthetic sign, or socio-ideological content is analyzed. Antonomasia is interpreted as a specific nominative-semantic phenomenon, not being specified by metaphor; at the same time, the participation of antonomasia names in the process of creating a metaphorical image in an artistic context is revealed. The semantic possibilities of names such as Yusuf, Luqman, Majnun, Spartak, Don Juan, Don Quixote, which are active in the Uzbek and world literary and cultural space, are highlighted on the basis of examples. As a result of the study, such linguopoetic properties of antonomasia units as semantic conciseness, evaluativeness, characterization, expressiveness, and intertextual activity are determined
antonomasia expressiveness imagery linguopoetics literary text metaphor metaphorical unity precedent name proper name semantics

Список литературы

1. Алефиренко Н.Ф. Лингвокультурология: Ценностно-смысловое пространство языка. – М.: Наука, 2010. – 288 с.
2. Арутюнова Н.Д. Язык и мир человека. – М., 1999. – 896 с.
3. Арутюнова Н. Метафора и дискурс // Теория метафоры. – М., 1990. – С. 5–32.
4. Артикова М. Прецедент феноменининг лингвомаданий табиати // Foreign Languages in Uzbekistan. – 2021. – № 3. – Б. 78–92.
5. Абдураҳмонов Х., Маҳмудов Н. Сўз эстетикаси. – Т.: Фан, 1981. – 88 б.
6. Автономова Н.С. Метафорика и понимание // Загадка человеческого понимания. – М.: Политиздат, 1991. – С. 95–113.
7. Азнаурова Э.С. Стилистический аспект номинации словом как единицей речи // Языковая номинация. – М.: Наука, 1977. – С. 86–129.
8. Бегматов Э.А. Ўзбек тили антропонимикаси. – Т.: Фан, 2013. – 187 б.
9. Григорьев В.П. Поэтика слова. – М.: Наука, 1979. – 234 с.
10. Исҳоқов Ё. Сўз санъати сўзлиги. – Т.: Зарқалам, 2006. – 241 б.