Oʻzbekcha
5–8-SINF O'QUVCHILARINING MATEMATIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHDA DIALOGIK PEDAGOGIKA METODIDAN FOYDALANISH METODIKASI
Дата публикации
25.06.2026
Выпуск
"Ta'lim ufqlari" ilmiy-uslubiy jurnali 2026-yil 1-son
Аннотация
Ushbu maqolada o'quvchilarining matematik tafakkurini rivojlantirishda dialogik pedagogika metodidan foydalanishning metodologik asoslari tahlil qilinadi. Vygotskiy va Baxtin sotsiomadaniy nazariyalari hamda Aleksanderning dialogik o'qitish tamoyillariga tayangan holda to'rtta asosiy metodologik yo'nalish — sokratik savol-javob, hamkorlikdagi matematik muloqot, dalillash va asoslash vazifalari hamda metakognitiv dialog — taklif etiladi. Ushbu yondashuvlarni o'rta maktab matematika darslarida tizimli qo'llash o'quvchilarning kontseptual tushunishi, mantiqiy fikrlashi va kommunikativ kompetentligini sezilarli darajada oshirishi mumkin, deb ta'kidlanadi
Ключевые слова
5–8-sinf
dialogik pedagogika
matematik muloqot
matematik tafakkur
metakognitsiya
o'rta ta'lim matematikasi
sokratik savol-javob
Русский
В данной статье анализируются методологические основы использования диалогического педагогического метода для развития математического мышления у учащихся 5–8 классов. Опираясь на социокультурные теории Выготского и Бахтина и принципы диалогического обучения Александра Македонского, предлагаются четыре основных методологических направления: сократический вопросительный метод, совместное математическое общение, задания на рассуждение и обоснование, а также метакогнитивный диалог. Утверждается, что систематическое применение этих подходов на уроках математики в средней школе может значительно повысить концептуальное понимание, логическое мышление и коммуникативную компетентность учащихся.
диалогическая педагогика
математика в средней школе
математический диалог
математическое мышление
метапознание
сократовский метод вопросов
English
This article analyzes the methodological foundations of using the dialogic pedagogical method in developing mathematical thinking in students in grades 5–8. Drawing on the sociocultural theories of Vygotsky and Bakhtin and Alexander's principles of dialogic teaching, four main methodological directions are proposed: Socratic questioning, collaborative mathematical communication, reasoning and justification tasks, and metacognitive dialogue. It is argued that the systematic application of these approaches in secondary school mathematics lessons can significantly increase students' conceptual understanding, logical thinking, and communicative competence
Socratic questioning
dialogic pedagogy
grades 5–8
mathematical dialogue
mathematical thinking
metacognition
secondary education mathematics
1. Boaler J. Mathematical Mindsets: Unleashing Students' Potential Through Creative Math, Inspiring Messages and Innovative Teaching. — San Francisco: Jossey-Bass, 2016. —p. 320.
2. Kim M.Y., Wilkinson I.A. What is dialogic teaching? Constructing, deconstructing, and reconstructing a pedagogy of classroom talk // Learning, Culture and Social Interaction. — 2019. — Vol. 21. — P. 70–86.
3. Выготский Л.С. Мышление и речь. — Москва: Лабиринт, 1996. — 416 с.
4. Bakhtin M.M. The Dialogic Imagination: Four Essays / Ed. by M. Holquist; transl. by C. Emerson, M. Holquist. — Austin: University of Texas Press, 1981. — p 444.
5. Alexander R.J. Towards Dialogic Teaching: Rethinking Classroom Talk. 4th ed. — York: Dialogos, 2008. — p 48.
6. Toulmin S.E. The Uses of Argument. — Cambridge: Cambridge University Press, 1958. — p. 247.
7. Mercer N., Sams C. Teaching children how to use language to solve maths problems // Language and Education. — 2006. — Vol. 20, № 6. — p. 507–528.
8. Schöer V., Clavel J.G. Dialogic teaching practices and student performance in mathematics in Asian countries // AIMS Mathematics. — 2024. — Vol. 9, № 10. — p. 28671–28697.
9. Shaari A., Ismail H.N., Hamzah A. Describing dialogic teaching and learning in a Malaysian higher learning institution setting: A discussion of its observational findings // Asia Pacific Journal of Educators and Education. — 2017. — Vol. 32. — P. 1–19.