RAQAMLI MADANIYATNI RIVOJLANTIRISH ORQALI YOSHLARDA SOG‘LOM TURMUSH FALSAFASINI SHAKLLANTIRISH
Published
20.05.2026
Journal
Historical and Contemporary Trends in the Philosophy of Education: Education, Knowledge, and Methodologies
Issue
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Pages
496-505
Authors
Abstract
Mazkur maqolada raqamli transformatsiya sharoitida yoshlarning sog‘lom turmush falsafasini shakllantirishda raqamli madaniyatning ijtimoiy-falsafiy, aksiologik, pedagogik va sog‘lomlashtiruvchi imkoniyatlari kompleks tahlil qilinadi. Raqamli madaniyat faqat texnik vositalardan foydalanish ko‘nikmasi emas, balki axborotni tanlash, baholash va mas’uliyatli iste’mol qilish, shaxsiy ma’lumotlarni himoyalash, raqamli vaqtni boshqarish, virtual hamda real faoliyat o‘rtasida muvozanat o‘rnatish, sog‘liqni mustahkamlovchi kontent va servislarni ongli qo‘llashni birlashtiruvchi ko‘p komponentli madaniy tizim sifatida talqin etiladi. Tadqiqotda sog‘lom turmush falsafasi insonning jismoniy, ruhiy, ijtimoiy va ma’naviy farovonligini yagona qadriyatlar tizimida anglashga asoslangan hayotiy pozitsiya sifatida izohlanadi. Ilmiy manbalarni tizimli va qiyosiy tahlil qilish natijasida raqamli madaniyatning sog‘lom turmushga ta’sir etuvchi besh tarkibiy yo‘nalishi — aksiologik yo‘nalish, axborot-kognitiv savodxonlik, xulq-atvorni o‘zini o‘zi boshqarish, kommunikativ mas’uliyat va refleksiv raqamli gigiyena ajratib ko‘rsatiladi. Maqolada raqamli texnologiyalarni mutlaq ijobiy yoki mutlaq salbiy hodisa sifatida talqin etish metodologik jihatdan cheklanganligi, ularning ta’siri foydalanish maqsadi, mazmuni, davomiyligi, yosh xususiyatlari va ijtimoiy muhit bilan belgilanadigan kontekstual jarayon ekanligi asoslanadi. Natijada ta’lim muassasasi, oila, mahalla, sog‘liqni saqlash va media institutlari hamkorligiga tayanuvchi “raqamli madaniyat — ongli tanlov — sog‘lom odat — barqaror hayotiy pozitsiya” konseptual zanjiri taklif etiladi.
Keywords
aksiologik yondashuv
axborot iste’moli
ijtimoiy mas’uliyat
jismoniy faollik
mediasavodxonlik
o‘zini o‘zi boshqarish
raqamli farovonlik
raqamli gigiyena
raqamli madaniyat
ruhiy farovonlik
sog‘lom turmush falsafasi
yoshlar
References
1. Begimqulov U.Sh. Pedagogik ta’limda zamonaviy axborot texnologiyalarini joriy etishning ilmiy-nazariy asoslari: monografiya. – Toshkent: Fan, 2007. – 160b.
2. Xonkeldiyev Sh., Abdullayev A., Kasach Yu.M., Xamraqulov R., Xasanov A.T., Yuldashev M.M. Sog‘lom turmush tarzining jismoniy madaniyati: o‘quv qo‘llanma. – Farg‘ona: Farg‘ona nashriyoti, 2010.
3. Salomov R.S. Jismoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati: darslik. I jild. – Toshkent: ITA-PRESS, 2014. – 296 b.
4. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2023: Technology in Education: A Tool on Whose Terms? – Paris: UNESCO, 2023. – 435 p.
5. World Health Organization. WHO Guidelines on Physical Activity and Sedentary Behaviour. – Geneva: WHO, 2020. – 104 p.– ISBN 978-92-4-001512-8.
6. Muruvvat, A., & Shоhbоzbek, E. (2025). O’zbekistonda ma'naviy va ahvoqiy qadryatlarda maktabgacha ta'limning ro'li. Global Science Review, 3(2), 246-253.
7. Twenge J.M., Campbell W.K. Associations between screen time and lower psychological well-being among children and adolescents: Evidence from a population-based study // Preventive Medicine Reports. – 2018. – Vol. 12. – P. 271–283. – DOI: 10.1016/j.pmedr.2018.10.003.
8.Muslima, O., & Shоhbоzbek, E. (2025). O’zbekistonda maktabgacha yoshdagi bolalarda ma’naviy-axloqiy tarbiyani shakllantirishning innovatsion usullari. Global Science Review, 3(1), 339-347.
9. Livingstone S., Helsper E.J. Gradations in digital inclusion: Children, young people and the digital divide // New Media & Society. – 2007. – Vol. 9, No. 4. – P. 671–696. – DOI: 10.1177/1461444807080335.
10. Shоhbоzbek, E. (2025). Maktabgacha ta’limda ma’naviy tarbiya va uning yoshlar ongiga ta’siri. Global Science Review, 4(5), 446-453.