Oʻzbekcha
ZEVGMA: STILISTIK FIGURADAN DERIVATSION BIRLIKKA (NEMIS VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSIDA)
Jurnal
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar
Nashr
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Annotatsiya
Tezisda nemis va o‘zbek tillaridagi zevgmatik qurilmalarning lingvistik maqomi til va nutq munosabati, grammatik an’ana, turdosh hodisalar, ekspressivlik va derivatsiya jihatlaridan tahlil qilinadi. Zevgma tizimga muvofiq, me’yordan chetlanuvchi nutqiy birlik ekanligi, uning hal qiluvchi belgisi umumiy komponent ma’nosining bo‘linishi ekanligi asoslanadi. Zevgmatik qurilma transformatsion derivatsiyaning reduktiv-ekspressiv turi sifatida tavsiflanadi.
Kalit so‘zlar
derivatsiya
ekspressiv sintaksis
ellipsis
nemis tili
o‘zbek tili.
uyushiq bo‘laklar
zevgma
zevgmatik qurilma
Русский
В тезисе рассматривается лингвистический статус зевгматических конструкций в немецком и узбекском языках в аспектах соотношения языка и речи, грамматической традиции, смежных явлений, экспрессивности и деривации. Обосновывается, что зевгма речевая единица, соответствующая системе и отклоняющаяся от нормы, а её решающий признак расщепление значения общего компонента. Зевгматическая конструкция описывается как редуктивно-экспрессивный тип трансформационной деривации.
деривация
зевгма
зевгматическая конструкция
немецкий язык
однородные члены
узбекский язык.
экспрессивный синтаксис
эллипсис
English
The paper examines the linguistic status of zeugmatic constructions in German and Uzbek with regard to the language–speech distinction, grammatical tradition, related phenomena, expressivity and derivation. It argues that zeugma is a speech unit that conforms to the language system while deviating from the norm, and that its decisive feature is the split meaning of the shared component. The zeugmatic construction is described as a reductive-expressive type of transformational derivation.
German
Uzbek.
coordination
derivation
ellipsis
expressive syntax
zeugma
zeugmatic construction
1. Coseriu E. Sprachtheorie und allgemeine Sprachwissenschaft: 5 Studien. – München: Fink, 1975.
2. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (Sintaksis). – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
3. Klein W. Ellipse // Syntax. Ein internationales Handbuch zeitgenössischer Forschung / Hrsg. von J. Jacobs u.a. – Bd. 1. – Berlin; New York: de Gruyter, 1993. – S. 763–799.
4. Hoffmann L. Analepse // Zifonun G., Hoffmann L., Strecker B. u.a. Grammatik der deutschen Sprache. – Berlin; New York: de Gruyter, 1997. – S. 569–583.
5. Sag I.A., Gazdar G., Wasow T., Weisler S. Coordination and how to distinguish categories // Natural Language and Linguistic Theory. – 1985. – Vol. 3, № 2. – P. 117–171.
6. Riffaterre M. Criteria for Style Analysis // Word. – 1959. – Vol. 15, № 1. – P. 154–174.
7. Greimas A.J., Courtés J. Sémiotique. Dictionnaire raisonné de la théorie du langage. – Paris: Hachette, 1979.
8. Курилович Е. Деривация лексическая и деривация синтаксическая // Курилович Е. Очерки по лингвистике. – М.: Изд-во иностранной литературы, 1962. – С. 57–70.
9. Турниёзов Н.Қ., Турниёзов Б.Н., Турниёзова Ш.Н. Ўзбек тили деривацион синтаксиси. – Тошкент: Наврўз, 2011.