Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar

Mazkur Respublika ilmiy-amaliy konferensiya O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirining 2026-yil 16-yanvardagi 11-son buyrug‘iga 1-ilova bilan tasdiqlangan “2026-yilda xalqaro miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasi”ga muvofiq, 2026-yil 20-may kuni Namangan davlat pedagogika instituti Falsafiy va tarixiy fanlar kafedrasining tashabbusi bilan o‘tkazildi.

1+ Sonlar
142+ Maqolalar
146+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

ZEVGMA: STILISTIK FIGURADAN DERIVATSION BIRLIKKA (NEMIS VA O‘ZBEK TILLARI QIYOSIDA)

Nashr sanasi
20.05.2026
Jurnal
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta’lim, bilim, metodlar
Nashr
Ta'lim falsafasida tarixiylik va zamonaviylik tendensiyalari: ta'lim, bilim, metodlar
Sahifalar
1029-1040
DOI
10.5281/zenodo.23263817

Mualliflar

Annotatsiya

Tezisda nemis va o‘zbek tillaridagi zevgmatik qurilmalarning lingvistik maqomi til va nutq munosabati, grammatik an’ana, turdosh hodisalar, ekspressivlik va derivatsiya jihatlaridan tahlil qilinadi. Zevgma tizimga muvofiq, me’yordan chetlanuvchi nutqiy birlik ekanligi, uning hal qiluvchi belgisi umumiy komponent ma’nosining bo‘linishi ekanligi asoslanadi. Zevgmatik qurilma transformatsion derivatsiyaning reduktiv-ekspressiv turi sifatida tavsiflanadi.

Kalit so‘zlar

derivatsiya ekspressiv sintaksis ellipsis nemis tili o‘zbek tili. uyushiq bo‘laklar zevgma zevgmatik qurilma

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
В тезисе рассматривается лингвистический статус зевгматических конструкций в немецком и узбекском языках в аспектах соотношения языка и речи, грамматической традиции, смежных явлений, экспрессивности и деривации. Обосновывается, что зевгма речевая единица, соответствующая системе и отклоняющаяся от нормы, а её решающий признак расщепление значения общего компонента. Зевгматическая конструкция описывается как редуктивно-экспрессивный тип трансформационной деривации.
деривация зевгма зевгматическая конструкция немецкий язык однородные члены узбекский язык. экспрессивный синтаксис эллипсис
English
The paper examines the linguistic status of zeugmatic constructions in German and Uzbek with regard to the language–speech distinction, grammatical tradition, related phenomena, expressivity and derivation. It argues that zeugma is a speech unit that conforms to the language system while deviating from the norm, and that its decisive feature is the split meaning of the shared component. The zeugmatic construction is described as a reductive-expressive type of transformational derivation.
German Uzbek. coordination derivation ellipsis expressive syntax zeugma zeugmatic construction

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Coseriu E. Sprachtheorie und allgemeine Sprachwissenschaft: 5 Studien. – München: Fink, 1975.
2. Mahmudov N., Nurmonov A. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (Sintaksis). – Toshkent: O‘qituvchi, 1995.
3. Klein W. Ellipse // Syntax. Ein internationales Handbuch zeitgenössischer Forschung / Hrsg. von J. Jacobs u.a. – Bd. 1. – Berlin; New York: de Gruyter, 1993. – S. 763–799.
4. Hoffmann L. Analepse // Zifonun G., Hoffmann L., Strecker B. u.a. Grammatik der deutschen Sprache. – Berlin; New York: de Gruyter, 1997. – S. 569–583.
5. Sag I.A., Gazdar G., Wasow T., Weisler S. Coordination and how to distinguish categories // Natural Language and Linguistic Theory. – 1985. – Vol. 3, № 2. – P. 117–171.
6. Riffaterre M. Criteria for Style Analysis // Word. – 1959. – Vol. 15, № 1. – P. 154–174.
7. Greimas A.J., Courtés J. Sémiotique. Dictionnaire raisonné de la théorie du langage. – Paris: Hachette, 1979.
8. Курилович Е. Деривация лексическая и деривация синтаксическая // Курилович Е. Очерки по лингвистике. – М.: Изд-во иностранной литературы, 1962. – С. 57–70.
9. Турниёзов Н.Қ., Турниёзов Б.Н., Турниёзова Ш.Н. Ўзбек тили деривацион синтаксиси. – Тошкент: Наврўз, 2011.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar