"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Namangan davlat pedagogika instituti Tabiiy fanlar kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-noyabr kunlari tashkil etilgan.

1+ Sonlar
29+ Maqolalar
45+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

ZAMONAVIY SHAHAR MUHITINING MAKTABGACHA VA MAKTAB YOSHIDAGI BOLALAR SALOMATLIGIGA TA’SIRI: XALQARO DALILLAR VA O'ZBEKISTON SHAHARLARI UCHUN AMALIY YECHIMLAR

Nashr sanasi
14.11.2026
Jurnal
"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Nashr
"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
139-146
DOI
10.5281/zenodo.24074166

Mualliflar

Annotatsiya

Maqolada zamonaviy shahar muhitining (havo ifloslanishi, shovqin, yashil hududlarning yetishmasligi, jismoniy faollikning pasayishi va ko‘p qavatli zich qurilish) maktabgacha va maktab yoshidagi bolalarning jismoniy, ruhiy va kognitiv rivojlanishiga ta’siri xalqaro dalillar (JSST, UNICEF, meta-tahlillar va kogort tadqiqotlar) hamda O‘zbekistonning rasmiy ma’lumotlari asosida tahlil qilinadi. Eng ishonchli dalillar havo ifloslanishi bo‘yicha to‘plangan: u o‘pka rivojlanishi, astma xavfi va kognitiv o‘sish bilan bog'liq. Yo‘l shovqini va ko‘p qavatli qurilishning bolalarga ta’siri bo‘yicha dalillar cheklangan, yashil hudud va faol o‘yin esa himoya omillari sifatida ko‘rinadi. Toshkentda PM2.5 ning aholi bo‘yicha o‘rtacha yillik konsentratsiyasi JSST yo‘riqnomasidan yetti baravardan ko‘p yuqori, milliy sutkalik me’yorlar esa JSST qiymatlaridan 4-6,7 baravar yumshoq; bolalarga xos o'lchovlar topilmadi. Havo, tovush, yashillik, harakat va xavfsiz makon yo'nalishlaridan iborat amaliy model hamda sakkiz ko'rsatkichli monitoring to'plami taklif etiladi. Natijalar shaharsozlik me’yorlari, maktab va bog'cha uchastkalarini tanlash hamda oilaviy tavsiyalarda qo'llanishi mumkin.

Kalit so‘zlar

shahar muhiti bolalar salomatligi havo ifloslanishi PM2.5 shovqin yashil hududlar jismoniy faollik O'zbekiston.

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

ВЛИЯНИЕ СОВРЕМЕННОЙ ГОРОДСКОЙ СРЕДЫ НА ЗДОРОВЬЕ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО И ШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА: МЕЖДУНАРОДНЫЕ ДАННЫЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ РЕШЕНИЯ ДЛЯ ГОРОДОВ УЗБЕКИСТАНА

В статье анализируется влияние современной городской среды (загрязнение воздуха, шум, недостаток зеленых насаждений, снижение физической активности и плотная застройка высотными зданиями) на физическое, умственное и когнитивное развитие детей дошкольного и школьного возраста на основе международных данных (ВОЗ, ЮНИСЕФ, метаанализы и когортные исследования) и официальных данных Узбекистана. Наиболее достоверные данные касаются загрязнения воздуха: оно связано с развитием легких, риском развития астмы и когнитивным ростом. Данные о влиянии дорожного шума и высотных зданий на детей ограничены, в то время как зеленые насаждения и активные игры, по-видимому, являются защитными факторами. В Ташкенте среднегодовая концентрация PM2.5 на душу населения более чем в семь раз превышает рекомендации ВОЗ, а национальные суточные нормы в 4-6,7 раза мягче значений ВОЗ; специфических для детей измерений не обнаружено. Предлагается практическая модель и набор из восьми показателей мониторинга, охватывающих воздух, шум, зеленые насаждения, транспорт и безопасное пространство. Результаты могут быть использованы в стандартах городского планирования, при выборе мест для школ и детских садов, а также в рекомендациях для семей.
городская среда здоровье детей загрязнение воздуха PM2.5 шум зеленые зоны физическая активность Узбекистан.
English

THE IMPACT OF THE MODERN URBAN ENVIRONMENT ON THE HEALTH OF PRESCHOOL AND SCHOOL-AGE CHILDREN: INTERNATIONAL EVIDENCE AND PRACTICAL SOLUTIONS FOR CITIES IN UZBEKISTAN

The article analyzes the impact of the modern urban environment (air pollution, noise, lack of green spaces, reduced physical activity and dense high-rise buildings) on the physical, mental and cognitive development of preschool and school-age children based on international evidence (WHO, UNICEF, meta-analyses and cohort studies) and official data from Uzbekistan. The most reliable evidence is collected on air pollution: it is associated with lung development, asthma risk and cognitive growth. Evidence on the impact of road noise and high-rise buildings on children is limited, while green spaces and active play appear to be protective factors. In Tashkent, the average annual concentration of PM2.5 per population is more than seven times higher than the WHO guideline, and national daily standards are 4-6.7 times more lenient than the WHO values; No child-specific measures were found. A practical model and eight-indicator monitoring set are proposed, including air, sound, greenery, movement, and safe space. The results can be used in urban planning standards, school and kindergarten site selection, and family recommendations.
urban environment children's health air pollution PM2.5 noise green areas physical activity Uzbekistan.

Foydalanilgan adabiyotlar

[1] United Nations DESA. Cities are home to 45 per cent of the global population, with megacities continuing to grow, UN report finds (World Urbanization Prospects 2025: Summary of Results). New York: UN; 18 November 2025.
https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2025/11/press-release-wup2025/
[2] World Health Organization. More than 90% of the world’s children breathe toxic air every day (report: Air pollution and child health: prescribing clean air). News release, 29 October 2018. https://www.who.int/news/item/29-10-2018-more-than-90-of-the-worlds- children-breathe-toxic-air-every-day
[3] UNICEF. Pollution: 300 million children breathing toxic air - UNICEF report (Clear the Air for Children). Press release, 31 October 2016. https://www.unicef.org/press- releases/pollution-300-million-children-breathing-toxic-air-unicef-report
[4] National Statistics Committee of the Republic of Uzbekistan. Demographic indicators of the Republic of Uzbekistan in figures (as of 1 January 2026). 27 January 2026.
https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/66568-zbekiston-respublikasining- demografik-k-rsatkichlari-ra-amlarda-5
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar