"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani

Mazkur anjuman Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 16-yanvardagi 11-sonli buyrug‘i bilan 2026-yilda xalqaro va respublika miqyosida o‘tkaziladigan ilmiy va ilmiy-texnik tadbirlar rejasiga kiritilgan bo'lib, Namangan davlat pedagogika instituti Tabiiy fanlar kafedrasi tomonidan 2026-yil 13-14-noyabr kunlari tashkil etilgan.

1+ Sonlar
30+ Maqolalar
48+ Ishtirokchilar
Oʻzbekcha

YAMR SPEKTROSKOPIYASI USULI YORDAMIDA TABIIY SESKVITERPEN LAKTONLARNI OʻRGANISH

Nashr sanasi
14.11.2026
Jurnal
"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" mavzusidagi Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Nashr
"Tabiiy fanlar integratsiyasida innovatsion ta’lim texnologiyalari: an’anaviylik va zamonaviylik" Respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
147-150
DOI
10.5281/zenodo.24074539

Mualliflar

Annotatsiya

Tabiiy seskviterpen laktonlar tarkibidagi C15 skelet, lakton halqasi va stereomarkazlar ularning aniq identifikatsiyasini murakkablashtiradi, ayniqsa aralash fraksiyalarda bir-biriga yaqin signal konturlari kuzatilganda. Tadqiqotning maqsadi 12 ta tabiiy fraksiyada seskviterpen laktonlarning tuzilishini YaMR maʻlumotlari asosida aniqlash va 3 ta tayanch birikma bilan taqqoslab tasdiqlashdan iborat boʻldi. ¹H YaMR, ¹³C YaMR, DEPT-135, HSQC, HMBC va NOESY tajribalari bir xil erituvchi sharoitida bajarildi; signal tayinlash jarayonida kimyoviy siljishlar, korrelyatsion bogʻlanishlar va fazoviy yaqinliklar birgalikda tahlil qilindi. Natijalar YaMR spektroskopiyasi tabiiy seskviterpen laktonlarda tezkor strukturaviy belgilash, funksional guruhlarni ajratish va stereokimyoni birlashtirib baholash uchun ishonchli analitik platforma ekanini koʻrsatdi.

Kalit so‘zlar

HMBC NOESY D korrelyatsiya kimyoviy siljishlar signal tayinlash stereokimyoviy tahlil strukturaviy identifikatsiya tabiiy mahsulotlar

Boshqa tillardagi variantlar

Русский
Сложное сочетание C15-скелета, лактонного цикла и стереоцентров в природных сесквитерпеновых лактонах затрудняет их точную идентификацию, особенно когда в смешанных фракциях наблюдаются близкие по положению сигналы. Целью работы было установить строение сесквитерпеновых лактонов в 12 природных фракциях на основе данных ЯМР и подтвердить выводы сравнением с 3 эталонными соединениями. Эксперименты ¹H ЯМР, ¹³C ЯМР, DEPT-135, HSQC, HMBC и NOESY проводили в одинаковой растворной среде; при назначении сигналов совместно анализировали химические сдвиги, корреляционные связи и пространственные сближения. Полученные данные показали, что ЯМР-спектроскопия является надежной аналитической платформой для быстрого структурного маркирования, разделения функциональных групп и совмещенной оценки стереохимии природных сесквитерпеновых лактонов
D корреляция HMBC химические сдвиги NOESY присвоение сигналов стереохимический анализ структурная идентификация природные соединения
English
The combined presence of a C15 skeleton, a lactone ring, and several stereocenters makes the identification of natural sesquiterpene lactones difficult, especially when closely spaced resonances appear in mixed fractions. The aim of the study was to determine the structure of sesquiterpene lactones in 12 natural fractions from NMR data and to verify the assignments against 3 reference compounds. ¹H NMR, ¹³C NMR, DEPT-135, HSQC, HMBC, and NOESY experiments were carried out in the same solvent system; chemical shifts, correlation links, and spatial proximities were interpreted together during signal assignment. The results show that NMR spectroscopy is a reliable analytical platform for rapid structural marking, functional-group differentiation, and integrated stereochemical evaluation of natural sesquiterpene lactones.
D correlation HMBC chemical shifts NOESY signal assignment stereochemical analysis structural identification natural products.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Fraga B.M. Natural sesquiterpenoids // Natural Product Reports. — 2013. — Vol.30. — №11. — P. 1226-1264. DOI: 10.1039/C3NP70038A
2. Schmidt T.J. Structure elucidation of sesquiterpene lactones by NMR spectroscopy // Phytochemistry Reviews. — 2022. — Vol.21. — №4. — P. 1021-1054. DOI: 10.1007/s11101-022-09802-1
3. Mamadalieva N.Z., Abdullaev N.D., Tashpulatov S.H. Oʻsimliklardan ajratib olingan seskviterpen laktonlarning YaMR spektroskopiyasi yordamida tuzilishini aniqlash // Oʻzbekiston kimyo jurnali. — 2021. — №3. — B. 45-52.
4. Zakirov U.U., Sharipov A.A., Mamadalieva N.Z. Seskviterpen laktonlar tarkibidagi funksional guruhlarni YaMR usuli bilan identifikatsiya qilish // Tabiiy birikmalar kimyosi. — 2023. — №1. — B. 33-41.
5. Claridge T.D.W. High-Resolution NMR Techniques in Organic Chemistry. — 3rd ed. — Oxford: Elsevier, 2016. — 560 p.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar