XALQ MAQOLLARINING STILIZATSIYASI VA TARJIMASIDA LINGVOKULTUROLOGIK XUSUSIYATLARNING IFODALANISHI: SUN’IY INTELLEKT VOSITALARIDAN FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Nashr sanasi
14.10.2026
Jurnal
Filologiyaning dolzarb masalalari
Nashr
“Filologiyaning dolzarb masalalari” mavzusidagi respublika ilmiy-amaliy anjumani
Sahifalar
10-14
Mualliflar
Annotatsiya
Mazkur maqolada xalq maqollarining stilizatsiyasi va tarjimasida namoyon bo‘ladigan lingvokulturologik xususiyatlar hamda ularni o‘rganish jarayonida sun’iy intellekt vositalaridan foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Maqollarda xalqning tarixiy tajribasi, dunyoqarashi, milliy qadriyatlari, axloqiy qarashlari va madaniy stereotiplari qisqa, obrazli va semantik jihatdan zich shaklda aks etadi. Shu sababli maqollarni bir tildan ikkinchi tilga tarjima qilishda faqat lug‘aviy muvofiqlikni ta’minlash yetarli emas, balki ularning milliy-madaniy mazmunini ham saqlash talab etiladi. Maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi maqollar misolida stilizatsiya, ekvivalentlik, muqobillik va lingvokulturologik moslashtirish masalalari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, zamonaviy sun’iy intellekt vositalarining maqollarni izlash, tasniflash, dastlabki tarjima qilish, semantik qiyoslash va o‘quvchilarning mustaqil tahlil faoliyatini tashkil etishdagi imkoniyatlari yoritiladi. Sun’iy intellekt tarjimon yoki o‘qituvchining o‘rnini to‘liq egallovchi vosita emas, balki lingvistik va pedagogik faoliyatni qo‘llab-quvvatlovchi texnologik vosita sifatida qaraladi.
Kalit so‘zlar
ekvivalentlik
ingliz tili
lingvokulturologiya
o‘zbek tili
stilizatsiya
sun’iy intellekt
tarjima
ta’lim texnologiyalari
til o‘rgatish
xalq maqollari
Foydalanilgan adabiyotlar
1. Baker, M. (2018). *In other words: A coursebook on translation* (3rd ed.). Routledge. https://www.routledge.com/In-Other-Words-A-Coursebook-on-Translation/Baker/p/book/9781138666870
2. Dundes, A. (1980). *Interpreting folklore*. Indiana University Press. https://iupress.org/9780253202406/interpreting-folklore/
3. Honeck, R. P. (1997). *A proverb in mind: The cognitive science of proverbial wit and wisdom*. Lawrence Erlbaum Associates. https://www.routledge.com/A-Proverb-in-Mind-The-Cognitive-Science-of-Proverbial-Wit-and-Wisdom/Honeck/p/book/9781138988118
4. Miao, F., & Holmes, W. (2023). *Guidance for generative AI in education and research*. UNESCO. https://doi.org/10.54675/EWZM9535
5. Mieder, W. (2004). *Proverbs: A handbook*. Greenwood Press. https://www.bloomsbury.com/us/proverbs-9780313326981/
6. Newmark, P. (1988). *A textbook of translation*. Prentice Hall. https://search.worldcat.org/title/19502513
7. Taylor, A. (1931). *The proverb*. Harvard University Press. https://search.worldcat.org/title/574481274
8. Whiting, B. J. (1989). *Modern proverbs and proverbial sayings*. Harvard University Press. https://doi.org/10.4159/harvard.9780674864153