Scientific Epicenter

Scientific Epicenter

“Scientific Epicenter” scientific-methodological journal — zamonaviy ilm-fan taraqqiyotining dolzarb masalalarini yoritishga ixtisoslashgan xalqaro ilmiy-elektron jurnal bo‘lib, 2026-yil may oyidan o‘z faoliyatini boshlagan. Jurnalning muassisi Smart Quill Publishing MCHJ hisoblanadi. Nashrning asosiy maqsadi ilmiy tadqiqotlar natijalarini keng ommaga yetkazish, xalqaro ilmiy hamkorlikni rivojlantirish hamda olimlar, tadqiqotchilar va pedagoglar uchun zamonaviy ilmiy muloqot va tajriba almashish platformasini shakllantirishdan iborat.

ISSN Online: 3093-9348 DOI: 10.5281/zenodo.xxxxx Open Access Peer Reviewed
Bosh sahifa › Jurnallar › Scientific Epicenter › Joriy son
Oʻzbekcha

TILSHUNOSLIKDA KOGNITIV LINGVISTIKA VA BADIIY PSIXOLOGIZM

Nashr sanasi
29.09.2026
Jurnal
Scientific Epicenter
Nashr
Scientific Epicenter 1-jild, 5-son
Sahifalar
17-20
DOI
10.5281/zenodo.23340440

Mualliflar

Annotatsiya

Ushbu maqolada badiiy matnlarda inson ruhiyatining ifodalanishida yozuvchining individual uslubi va muallif pozitsiyasining o‘rni tadqiq etiladi. Unda badiiy qahramonlarning ichki kechinmalari, psixologik holatlari va hissiy tajribalarini ifodalashda qo‘llaniladigan lingvistik hamda badiiy vositalar tahlil qilinadi. Abdulla Qodiriy, Cho‘lpon, O‘tkir Hoshimov, Said Ahmad va Shukur Xolmirzayev ijodi misolida ruhiy holatlarning realistik psixologizm, lirizm, ramziylik, xalqona uslub, yumor va psixologik detallar orqali ifodalanish xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, muallifning dunyoqarashi, estetik qarashlari va badiiy mahoratining o‘quvchi idroki hamda matnning ta’sirchanligiga ta’siri ochib beriladi. Maqolada individual uslubning badiiy matn mazmunini chuqurlashtirish, qahramon ruhiyatini ochish va o‘quvchida estetik munosabat shakllantirishdagi ahamiyati asoslanadi.

Kalit so‘zlar

badiiy matn badiiy obraz estetik ta’sir individual uslub inson ruhiyati kognitiv-pragmatik yondashuv lingvistik vositalar muallif pozitsiyasi psixologik tasvir

Boshqa tillardagi variantlar

Русский

КОГНИТИВНАЯ ЛИНГВИСТИКА И ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ПСИХОЛОГИЗМ В ЯЗЫКОЗНАНИИ

В статье рассматриваются когнитивная лингвистика как одно из важных направлений современного языкознания и проблема отражения внутреннего мира человека в художественной литературе, известная как художественный психологизм. Анализируется взаимосвязь языка, мышления и внутреннего мира человека, раскрывается роль метафор и концептуальных моделей в выражении эмоциональных переживаний и психологических состояний. Особое внимание уделяется историческому развитию художественного психологизма, особенностям изображения душевных переживаний человека в античной литературе и литературе Средневековья, а также методам психологического анализа. На примере произведения Алишера Навои «Хамса» рассматриваются способы передачи внутренних переживаний литературных персонажей посредством метафорических средств. Обосновывается значение когнитивно-лингвистического подхода для более глубокого понимания художественного текста и изучения механизмов выражения человеческого мышления и психологического состояния средствами языка.
Алишер Навои внутренние переживания когнитивная лингвистика концептуальная модель метафора психологический анализ психология человека художественный психологизм художественный текст язык и мышление
English

COGNITIVE LINGUISTICS AND LITERARY PSYCHOLOGISM IN LINGUISTICS

This article explores cognitive linguistics, one of the major fields of modern linguistics, and the representation of human psychology in literary works, known as literary psychologism. It examines the relationship between language, thought, and the human inner world, highlighting the role of metaphors and conceptual models in expressing emotional and psychological experiences. The article also discusses the historical development of literary psychologism, the representation of human psychological states in ancient and medieval literature, and various approaches to psychological analysis. Particular attention is paid to the representation of literary characters’ inner experiences through metaphorical expressions, with reference to Alisher Navoi’s Khamsa. The study emphasizes the significance of a cognitive-linguistic approach in gaining a deeper understanding of literary texts and investigating how human cognition and psychological states are expressed through linguistic means.
Alisher Navoi cognitive linguistics conceptual model human psychology inner experiences language and thought literary psychologism literary text metaphor psychological analysis

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Toshkent: Akademnashr, 2006.
2. Lakoff G., Johnson M. Metaphors We Live By. – Chicago: University of Chicago Press, 1980.
3. Navoiy A. Xamsa. – Toshkent: Fan, 1983
4. Langacker R. Foundations of Cognitive Grammar. – Stanford: Stanford University Press, 1987.
5. Mahmudov N. Til va tafakkur. – Toshkent: Fan, 2011.
4. Langacker R. Foundations of Cognitive Grammar. – Stanford: Stanford University Press, 1987.
5. Mahmudov N. Til va tafakkur. – Toshkent: Fan, 2011.
6. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Toshkent: Akademnashr, 2006.
PDFni ko'rish O‘xshash maqolalar